0114-KDIP4-3.4012.194.2026.2.APR

Interpretacja indywidualna
– stanowisko w części nieprawidłowe i w części prawidłowe

Szanowni Państwo,

stwierdzam, że Państwa stanowisko w sprawie oceny skutków podatkowych opisanego stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego w podatku od towarów i usług jest nieprawidłowe w zakresie możliwości zastosowania zwolnienia od podatku VAT dla transakcji przelewu niewymagalnych wierzytelności oraz jest prawidłowe w zakresie prawa Cedenta do odliczenia podatku naliczonego wynikającego z wystawionej przez Cesjonariusza faktury dokumentującej wynagrodzenie za tę transakcję.

Zakres wniosku wspólnego o wydanie interpretacji indywidualnej

27 marca 2026 r. wpłynął Państwa wniosek wspólny z 27 marca 2026 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, który dotyczy skutków podatkowych transakcji przelewu niewymagalnych wierzytelności, w szczególności możliwości zastosowania zwolnienia od podatku VAT oraz prawa do odliczenia podatku naliczonego. Uzupełnili go Państwo pismem z 18 maja 2026 r. (wpływ 21 maja 2026 r.) – w odpowiedzi na wezwanie.

Zainteresowani, którzy wystąpili z wnioskiem

1. Zainteresowany będący stroną postępowania:

·      A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością;

2. Zainteresowany niebędący stroną postępowania:

·      B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Treść wniosku wspólnego jest następująca:

Opis stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego

I. Status Wnioskodawcy i rodzaj prowadzonej działalności

1. A. sp. z o.o. (dalej: Wnioskodawca/Spółka) jest polskim rezydentem podatkowym, posiadającym siedzibę na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz zarejestrowanym jako czynny podatnik podatku od towarów i usług (VAT). Podstawowym przedmiotem działalności gospodarczej Spółki jest świadczenie usług finansowania aktywów, obejmujące w szczególności usługi leasingu operacyjnego, leasingu finansowego oraz wynajmu środków trwałych (m.in. pojazdów ciężarowych, maszyn budowlanych i urządzeń przemysłowych). Spółka wykonuje zarówno czynności podlegające opodatkowaniu VAT wg stawki podstawowej (np. usługi leasingu) oraz czynności zwolnione z VAT (np. udzielanie pożyczek), przy czym podatek naliczony VAT od zakupów związanych z ogółem działalności Spółki odliczany jest z zastosowaniem współczynnika sprzedaży, o którym mowa w art. 90 ustawy o VAT.

2. W ramach swojego modelu biznesowego, A. zawiera z klientami biznesowymi (dalej: „Korzystający” lub „Klienci”) umowy, na podstawie których nabywa wskazane przez Korzystających składniki majątkowe angażując własny kapitał oraz uzyskane kredyty wewnątrzgrupowe, a następnie oddaje je Korzystającym do używania w zamian za okresowe płatności (raty leasingowe, czynsze). Raty te kalkulowane są w taki sposób, aby pokryć zwrot zaangażowanego przez A. kapitału, kredytów i odsetek oraz zapewnić wynagrodzenie (marżę/odsetki). Ponadto, Spółka udziela również finansowania w drodze pożyczek, służących sfinansowaniu przez pożyczkobiorców zakupu konkretnych składników majątku.

II. Współpraca z Cesjonariuszem (Firmą B. sp. z o.o.) – Umowa Ramowa Cesji Wierzytelności

3. W celu optymalizacji i poprawienia płynności finansowej, a także pozyskania nowych źródeł finansowania, etc., Wnioskodawca jako Cedent zamierza zawrzeć długoterminową umowę ramową cesji wierzytelności (dalej: „Umowa Ramowa”) z B. sp. z o.o., zwaną w Umowie Ramowej „Cesjonariuszem”, a w niniejszym wniosku również B.

Cesjonariusz jest polskim rezydentem podatkowym, zarejestrowanym jako czynny podatnik VAT, prowadzącym działalność opodatkowaną tym podatkiem. Przedmiotem działalności Cesjonariusza jest m.in. udzielanie finansowania w formie umów leasingu (operacyjnego i finansowego), pozostała finansowa działalność usługowa oraz usługi faktoringu.

4. Niniejszy wniosek dotyczy transakcji planowanych do realizacji z Cesjonariuszem w oparciu o nową Umowę Ramową.

III. Mechanizm Transakcji

5. Jak wynika z Umowy Ramowej, Cesjonariusz wyraził chęć rozważania ofert składanych mu przez Cedenta w celu przeniesienia na Cesjonariusza określonych praw, w tym w szczególności wierzytelności należnych – ale jeszcze nie wymagalnych, w tym wierzytelności przyszłych – Cedentowi na podstawie umów zawartych przez Cedenta z jego Klientami (w tym wierzytelności wynikających z umów leasingu, ale też umów pożyczki). Zawarcie Umowy Ramowej ma służyć określeniu ramowych warunków postępowania w odniesieniu do ofert sprzedaży wierzytelności składanych przez Cedenta.

6. Z perspektywy Wnioskodawcy opisana transakcja służyć będzie pozyskaniu finansowania poprzez mechanizm odpłatnego zbycia wierzytelności pieniężnych przysługujących A. od leasingobiorców, najemców, czyli od Korzystających (dalej: „Wierzytelności”). Wierzytelności te obejmować będą przyszłe, niewymagalne raty kapitałowo-odsetkowe wynikające z harmonogramów spłat umów leasingu bądź pożyczki, zawartych między Cesjonariuszem jako leasingodawcą a Korzystającym jako leasingobiorcą.

7. Planowana transakcja charakteryzuje się następującymi, istotnymi dla oceny podatkowej, cechami:

(i)     Przelew Wierzytelności przez Cedenta na rzecz Cesjonariusza będzie miał charakter tzw. cesji cichej, gdyż Strony w Umowie Ramowej postanowiły, że ani Cedent, ani Cesjonariusz, nie zawiadomią Korzystających (dłużników) o dokonanej cesji. W konsekwencji dla Korzystającego jedynym widocznym kontrahentem i wierzycielem pozostanie dalej Cedent. Dłużnik nie będzie miał wiedzy, że jego wierzytelność została zbyta i nadal dokonywał będzie płatności rat leasingowych na rachunek Cedenta, który następnie będzie przekazywał te kwoty na rachunek Cesjonariusza. Cesjonariusz nie będzie miał żadnego kontaktu z Korzystającymi, nie będzie do nich wysyłać pism, wezwań, faktur ani powiadomień, żądań zapłaty, etc. Cesjonariusz pozostaje zatem podmiotem całkowicie „przezroczystym” i niewidocznym dla Korzystającego – tak długo, jak Korzystający wypełniać będzie prawidłowo swoje obowiązki wynikające z umowy leasingu, a w szczególności, tak długo, jak dokonywać będzie terminowych spłat rat leasingowych.

(ii)    Zgodnie z zapisami Umowy Ramowej Wnioskodawca (Cedent) będzie pełnił rolę wyłącznego agenta ds. obsługi wierzytelności (tzw. Servicer). Oznacza to, że:

‒    Cedent nadal wystawiać będzie faktury za raty leasingowe na rzecz Korzystających we własnym imieniu, co jest bezpośrednim skutkiem braku przeniesienia własności przedmiotu umowy leasingu pomiędzy Cedentem a B. Przedmiotem transakcji jest bowiem cesja Wierzytelności, zaś właścicielem przedmiotu leasingu pozostaje Cedent.

‒    Cedent monitoruje spływ należności i księguje wpłaty od Korzystających.

‒    Cedent prowadzi ewentualne działania upominawcze i windykacyjne we własnym imieniu, ale na rachunek wierzyciela (tj. B).

‒    Tak długo jak Korzystający dokonują terminowych spłat Wierzytelności, rola Cesjonariusza jest pasywna; nie świadczy on na rzecz Cedenta żadnych usług administracyjnych, zarządczych, windykacyjnych czy monitoringu dłużników. Tak długo jak Korzystający dokonują terminowych spłat wierzytelności, rola Cesjonariusza ogranicza się do nabycia danego pakietu Wierzytelności oraz transferu środków pieniężnych (ceny Wierzytelności) na rachunek Cedenta.

8. Jak jednak wskazano, cesja Wierzytelności przez Spółkę nastąpi w formule bez regresu, co oznacza, że z momentem zapłaty ceny Cesjonariusz przejmuje na siebie ekonomiczne ryzyko niewypłacalności Korzystających. Tym samym, jeżeli Korzystający zaprzestanie spłat Wierzytelności, Cesjonariusz nie może żądać zwrotu ceny od Spółki. Z tych względów, mimo iż B. nie będzie samodzielnie podejmował czynności windykacyjnych, Strony ustaliły, że:

‒    Działając jako tzw. Servicer, Spółka będzie monitorować terminowość spłat rat leasingowych przez Klientów i na bieżąco informować B. o potencjalnych zaległościach ze strony Klientów, a także podejmować działania windykacyjne wobec Korzystających. W przypadkach, gdy zidentyfikowane zostałoby ryzyko, że Wierzytelności wynikające z danej umowy leasingu nie zostaną spłacone, na podstawie instrukcji ze strony B, Spółka wypowie umowę leasingu i kontynuować będzie działania zmierzające do odzyskania Wierzytelności. Niemniej, biorąc pod uwagę, że wraz z prawem do Wierzytelności na Cesjonariusza przejdą również wszelkie zabezpieczenia złożone przez Korzystających – w celu ściągnięcia Wierzytelności B. dysponować będzie możliwością skorzystania z przedmiotowych zabezpieczeń (np. weksli in blanco, gwarancji udzielonych Korzystającym przez podmioty trzecie, etc).

‒    Biorąc pod uwagę, że ocena B. co do zysku, który wygenerowany będzie w wyniku zakupu Wierzytelności, a tym samym i decyzja o nabyciu danego pakietu Wierzytelności, oparta będzie o indywidualne parametry każdej z umów leasingu, wszelkie wnioskowane przez Korzystających zmiany umów leasingu, które wpływałyby na długość trwania tych umów i wysokość rat leasingowych, będą konsultowane przez Spółkę z B.

9. Sposób rozliczeń pomiędzy Cedentem a Cesjonariuszem można zobrazować na następującym, uproszczonym przykładzie liczbowym:

‒    Załóżmy, że Spółka zawiera umowę leasingu z Klientem „ABC” mającej za przedmiot środek trwały o wartości 100.000 zł netto i zgodnie z harmonogramem umowy leasingu, Klient ABC ma dokonać na rzecz Spółki spłaty w ratach na łączną kwotę 110.000 zł netto (plus 23% VAT). Kwota netto 110.000 zł obejmuje zwrot zaangażowanego przez Spółkę kapitału (100.000 zł) oraz marżę/element odsetkowy należne Spółce z tytułu udzielonego finansowania (10.000 zł).

‒    Spółka dokonuje cesji Wierzytelności netto (tj. bez podatku VAT) na rzecz B, tj. dokonuje sprzedaży tych Wierzytelności za Cenę 107.000 zł, więc B. wpłaca na rzecz Spółki 107.000 zł, zaś Spółka co miesiąc wystawia na rzecz Klienta ABC fakturę za kolejną ratę leasingową na kwotę brutto (tj. z wykazanym 23% VAT), którą Spółka otrzymuje od Klienta AB, a następnie przekazuje na rachunek Cesjonariusza kwoty netto rat leasingowych otrzymywanych od ABC. W konsekwencji na koniec umowy leasingu, o ile umowa ta będzie wykonywana przez Korzystającego w prawidłowy i terminowy sposób, suma faktur netto wystawionych przez Spółkę Klientowi ABC wyniesie 110.000 zł plus 23% VAT (czyli łącznie 135.300 zł brutto), z czego Spółka już na początku, tj. wskutek przejęcia tej wierzytelności netto przez B. w ramach cesji, otrzyma od B. kwotę 107.000 zł (ze 110.000 zł netto), a następnie Spółka otrzyma od Klienta ABC kwotę łącznie 25.300 zł (czyli kwotę VAT od 110.000 zł), zaś Cesjonariusz powinien otrzymać od Spółki kwotę 110.000 zł. Biorąc pod uwagę wcześniejszą wpłatę przez Cesjonariusza na rzecz Spółki kwoty 107.000 zł oczekiwany zysk Cesjonariusza wyniesie 3.000 zł.

W zależności od transakcji (tj. proponowanego pakietu Wierzytelności) proporcje te mogą być inne, ale cena sprzedaży Wierzytelności przez Spółkę każdorazowo będzie niższa od wartości nominalnej netto sprzedawanych Wierzytelności (tj. w analizowanym przykładzie cena ta każdorazowo będzie niższa niż 110.000 zł).

Analogicznie jeśli Spółka udzieli Klientowi (Pożyczkobiorcy) pożyczki w wysokości 100.000 zł i odsetki należne Spółce od Pożyczkobiorcy miałyby wynieść 10.000 zł, wskutek czego Spółka miałaby w przyszłości otrzymać od Pożyczkobiorcy łącznie 110.000 zł, Spółka będzie mogła zbyć przyszłe wierzytelności do B. w ramach umowy cesji – trzymając się przyjętego na wstępie przykładu liczbowego – np. za 107.000 zł, dzięki czemu Spółka szybciej otrzyma tą kwotę od B. od razu, nie czekając na spłaty rat i odsetek od Pożyczkobiorcy. Następnie Pożyczkobiorca będzie spłacał raty i odsetki Spółce, które Spółka będzie przekazywać do B, dzięki czemu po zakończeniu umowy Pożyczki B. otrzyma od Spółki 110.000 zł, w zamian za przekazane wcześniej Spółce 107.000 zł.

Przedmiotem transakcji będzie każdorazowo pakiet Wierzytelności, na który składać się będą głównie Wierzytelności wynikające z umów leasingu zawartych przez Spółkę z Korzystającymi, ale też pakiety te mogą obejmować w jakiejś części Wierzytelności wynikające z umów pożyczek zawartych przez Spółkę z pożyczkobiorcami. Środki pozyskane przez Wnioskodawcę z tytułu cesji wierzytelności wykorzystane zostaną następnie do dalszych działań, w tym posłużą Spółce do sfinansowania kolejnych umów leasingu bądź pożyczki, bądź do spłaty istniejących zobowiązań.

Wnioskodawcy pragną też dodać, że w odniesieniu do transakcji polegających na zbywaniu oraz nabywaniu wierzytelności Cesjonariusz i Cedent otrzymali następujące interpretacje podatkowe:

‒    Na rzecz Cesjonariusza w dniu 20 maja 2020 r. wydana została interpretacja indywidualna nr 0114-KDIP4-3.4012.155.2020.1.MP (dalej: „Interpretacja Cesjonariusza”), w której organ podatkowy uznał, iż w związku z nabywaniem wierzytelności leasingowych od swoich kontrahentów, czynności wykonywane przez B. stanowią usługi opodatkowane stawką 23% VAT.

‒    Z kolei Wnioskodawca (Cedent) w dniu 23 stycznia 2015 r. uzyskał interpretację indywidualną nr IPPP3/443-1078/14-2/IG (dalej: „Interpretacja A), w której organ potwierdził, że usługi nabywane przez Cedenta od podmiotu szwedzkiego, dokonującego zakupu wierzytelności od Spółki, korzystają ze zwolnienia od VAT.

Doprecyzowanie i uzupełnienie opisu stanu faktycznego i zdarzenia przyszłego

1. Warunki, które muszą spełniać wierzytelności sprzedawane przez Spółkę na rzecz Cesjonariusza, są określone wprost w postanowieniach Umowy Ramowej, które tworzą katalog kumulatywnych warunków, które muszą zostać spełnione, aby Spółka mogła zaoferować daną wierzytelność do nabycia Cesjonariuszowi.

Przede wszystkim muszą to być wierzytelności niesporne; mogą być wymagalne lub niewymagalne; wierzytelności A. wobec Klientów cedowane na B nie obejmują podatku VAT; wierzytelności mają dotyczyć Klienta, który nie jest w stanie niewypłacalności, upadłości ani restrukturyzacji; cedowane wierzytelności nie mogą być obciążone w jakikolwiek sposób (w tym nie mogą być objęte zastawem), ani nadawać się do potrącenia (tj. nie mogą istnieć wierzytelności wzajemne Klienta wobec A, które mógłby potrącić). Podsumowując, przedmiotem sprzedaży mogą być zarówno wierzytelności wymagalne jak i niewymagalne, niemniej na moment sprzedaży z założenia mogą to być jedynie wierzytelności niezagrożone.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie wskazuje się, że nabycie wierzytelności niewymagalnych, niebędących wierzytelnościami trudnymi ani zagrożonymi, bez przejmowania ich windykacji, jest klasyczną usługą finansową zwolnioną od podatku, a nie faktoringiem ani ściąganiem długów - tak w szczególności wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2024 r., sygn. I FSK 1229/20, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2024 r., sygn. I FSK 1813/21, oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 listopada 2024 r., sygn. I FSK 2518/21.

Zagadnienie to szczegółowo omówił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 lutego 2023 r. (sygn. III SA/Wa 2533/22), utrzymanym w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2026 r. (sygn. I FSK 1077/23). Sprawa dotyczyła nabycia pakietów wierzytelności kredytowych spłacanych terminowo - analogicznie do wierzytelności leasingowych i pożyczkowych będących przedmiotem niniejszego wniosku. Sąd wyjaśnił że „nie każda usługa dotycząca długów zawiera w sobie element, czynność ich ściągalności. (...) Kluczowym jest „jakość” długów będących przedmiotem usługi, tj. czy w momencie wyświadczenia usługi dotyczącej długu istnieje jako zauważalny, dominujący element, potrzeba ich ściągalności. Potrzeba ściągalności długów istnieje, gdy długi są „złe”, trudne i wedle ich prawnej charakterystyki prawdopodobnym sposobem ich odzyskania będzie windykacja, a nie oczekiwanie na dobrowolną spłatę”.

W analizowanej sytuacji przedmiotem cesji będą wierzytelności przyszłe, które w ogóle nie wymagają podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych, zaś celem A. jest szybsze pozyskanie finansowania, a celem B. jest udzielenie tego finansowania na rzecz A, a nie windykacja długów, w tym zwłaszcza „trudnych”.

W tym samym wyroku Sąd przytoczył i zaaprobował stanowisko WSA w Warszawie z 21 stycznia 2020 r. (III SA/Wa 1579/19): „nabycie dobrych wierzytelności przez bank nie stanowi faktoringu, gdyż poza nabyciem wierzytelności bank nie wykonuje żadnych dodatkowych czynności o charakterze administracyjnym, ani też nie posiada wobec [cedenta] dodatkowych obowiązków związanych z nabytą wierzytelnością. (...) udzielenie finansowania poprzez nabycie wierzytelności jest jedyną czynnością wiążącą bank z [cedentem], a po nabyciu wierzytelności bank nie świadczy na rzecz [cedenta] żadnych dodatkowych usług.” WSA wyjaśnił dalej, że przepis art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT nie może być pozbawiony normatywnej treści: „Gdyby rozumieć tę kwestię inaczej można by dojść do (błędnego) wniosku, że art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u. jest normatywnie pusty w zakresie w jakim odnosi się do długów, bo skoro długi się spłaca, a w razie braku takiej spłaty - ściąga, to zawsze, systemowo usługi dotyczące długów są wyłączone z zakresu zwolnienia”.

Decydujące znaczenie ma zasadniczy cel transakcji. WSA III SA/Wa 2533/22 stwierdził: „W przypadku, w którym transakcja zakupu wierzytelności nie jest dokonywana w celu świadczenia usług ściągania długów, w tym faktoringu, w stosunku do takiej transakcji nie będzie miał zastosowania art. 43 ust. 15 u.p.t.u. (...) Bank przejmuje na siebie ryzyko ewentualnej niewypłacalności [dłużnika], ale nie oznacza to automatycznie, że celem, istotą spornej transakcji – w chwili jej dokonania - jest wyręczenie [cedenta] z czynności zmierzających do ściągnięcia długu”. Ponadto: „Nie ma też mowy o wynagrodzeniu prowizyjnym lub premii za ściągnięcie wierzytelności. (...) zasadniczym celem świadczenia nie jest ściąganie długu.” Stan faktyczny niniejszej sprawy jest identyczny: B. nie pobiera od A. żadnego wynagrodzenia prowizyjnego ani premii za obsługę wierzytelności, a wyłącznym wynagrodzeniem B. jest dyskonto wbudowane w cenę nabycia pakietu.

Tożsame stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2024 r. (sygn. I FSK 1229/20), dotyczącym nabycia niewymagalnych wierzytelności pożyczkowych bez dyskonta i bez regresu. NSA wskazał: „skoro bank ma nabywać tzw. dobre (niewymagalne) wierzytelności za cenę odpowiadającą ich wartości nominalnej (a nie niższą), a w dodatku bez regresu, a ewentualne dochodzenie zapłaty ma pozostawać domeną kontrahenta banku, to trudno mówić o dokonywaniu przez bank czynności ściągania długów, w tym faktoringu.” W stanie faktycznym niniejszej sprawy cesja ma charakter non-recourse (klauzula 4 Umowy Ramowej), ryzyko niewypłacalności Korzystającego przechodzi w całości na B, a wszelkie ewentualne czynności windykacyjne pozostają domeną A. jako Servicera - analogicznie do stanu faktycznego rozstrzyganego przez NSA w wyroku I FSK 1229/20.

2. Pojęcie sekurytyzacji jest zdefiniowane w przepisach polskich oraz UE, tj.:

Zgodnie z art. 92a Prawa bankowego:

„1. Bank może zawrzeć z towarzystwem funduszy inwestycyjnych tworzącym fundusz sekurytyzacyjny albo z funduszem sekurytyzacyjnym: 1) umowę przelewu wierzytelności; 2) umowę o subpartycypację. (...) 3. Bank może także przenieść w drodze umowy wierzytelności na, niebędącą towarzystwem funduszy inwestycyjnych tworzącym fundusz sekurytyzacyjny albo funduszem sekurytyzacyjnym, spółkę kapitałową (podmiot emisyjny) w celu emisji przez ten podmiot papierów wartościowych, których zabezpieczenie stanowią sekurytyzowane wierzytelności. 4. Podmiot emisyjny, na rzecz którego nastąpiło przeniesienie wierzytelności, nie może być powiązany kapitałowo lub organizacyjnie z bankiem przenoszącym wierzytelności, a przedmiotem jego działalności może być wyłącznie nabywanie wierzytelności i emisja papierów wartościowych, o której mowa w ust. 3, a także wykonywanie czynności z tym związanych”.

Zgodnie z art. 183 ustawy o funduszach inwestycyjnych:

„1. Fundusz inwestycyjny zamknięty może być utworzony jako fundusz wierzytelności lokujący aktywa w: 1) wierzytelności, w tym wierzytelności finansowane ze środków publicznych w rozumieniu odrębnych przepisów, lub 2) prawa do świadczeń z tytułu określonych wierzytelności, wyodrębnionych przez inicjatora przeniesienia ryzyka z wierzytelności lub inny podmiot, który zawarł z funduszem umowę zobowiązującą go do przekazywania funduszowi wszystkich świadczeń uzyskanych w związku z tymi wierzytelnościami. 2. Fundusz wierzytelności może być utworzony jako: 1) standaryzowany fundusz wierzytelności; 2) niestandaryzowany fundusz wierzytelności”.

Zgodnie z art. 2 pkt 1 rozporządzenia 2017/2402, sekurytyzacja oznacza:

„transakcję lub program, w wyniku których ryzyko kredytowe związane z ekspozycją lub pulą ekspozycji ulega podziałowi na transze charakteryzujące się wszystkimi następującymi cechami: a) płatności w ramach transakcji lub programu zależą od dochodów z tytułu ekspozycji lub puli ekspozycji; b) hierarchia transz określa rozkład strat w czasie trwania transakcji lub programu; c) transakcja lub program nie tworzy ekspozycji, które poosiadają wszystkie cechy wymienione w art. 147 ust. 8 rozporządzenia (UE) nr 575/2013”.

W ocenie Zainteresowanych w stanie faktycznym opisanym we wniosku nie będą spełnione przesłanki przewidziane w powyższych przepisach regulujących sekurytyzację.

Po pierwsze, art. 92a Prawa bankowego dotyczy wyłącznie banków jako inicjatorów sekurytyzacji - przepis wprost odnosi się do banku, który zawiera umowę z funduszem sekurytyzacyjnym lub przenosi wierzytelności na podmiot emisyjny. Ani A. ani B. nie są bankiem w rozumieniu Prawa bankowego ani towarzystwem funduszy inwestycyjnych.

Po drugie, Cedent ani Cesjonariusz nie jest funduszem inwestycyjnym zamkniętym ani funduszem wierzytelności w rozumieniu art. 183 ustawy o funduszach inwestycyjnych

Po trzecie, definicja sekurytyzacji z art. 2 pkt 1 rozporządzenia (UE) 2017/2402 wymaga kumulatywnego spełnienia wskazanych tam trzech cech — które w analizowanej sytuacji nie są spełnione. Ponadto w związku z nabywaniem wierzytelności przez B. nie dochodzi również do emisji papierów wartościowych powiązanych z nabytymi wierzytelnościami — tj. nie emituje ich ani A, ani B.

W ocenie Zainteresowanych niespełnienie przez Umowę Ramową przesłanek sekurytyzacji nie wyłącza możliwości zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy o VAT. Sekurytyzacja jest tylko jedną z wielu form prawnych, w jakich może być realizowana usługa finansowa zwolniona od podatku - i okoliczność, że transakcja nie ma tej konkretnej formy, w żaden sposób nie pozbawia jej charakteru usługi finansowej. Zwolnienie z art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy o VAT obejmuje każdą usługę o charakterze finansowym polegającą na udostępnieniu kapitału w zamian za wynagrodzenie - niezależnie od formy prawnej, w jakiej finansowanie jest realizowane.

Istotą współpracy B. z A. jest zapewnienie Spółce A. finansowania jej bieżącej działalności poprzez pozyskanie środków pieniężnych z góry, w zamian za przyszłe przepływy pieniężne wynikające z umów leasingu i pożyczki. Mechanizm ten realizuje tę samą funkcję ekonomiczną co kredyt lub pożyczka udzielona pod zabezpieczenie wierzytelności - z tą różnicą, że formą prawną tego zabezpieczenia jest cesja, a nie zastaw rejestrowy, hipoteka, przewłaszczenie na zabezpieczenie czy gwarancja bankowa. Wybór przez strony formy zabezpieczenia w postaci cesji wierzytelności nie może prowadzić do utraty zwolnienia, z którego korzystają tożsame ekonomicznie usługi finansowania zabezpieczone w inny sposób.

Stanowisko, zgodnie z którym pasywne nabycie wierzytelności w celu finansowania zbywcy korzysta ze zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy o VAT, znajduje pełne potwierdzenie w utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych. W wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 lutego 2023 r., sygn. III SA/Wa 2533/22, utrzymanym w mocy wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 marca 2026 r., sygn. I FSK 1077/23, Sąd jednoznacznie wskazał, że pojęcie „usługi w zakresie długów”, objęte zwolnieniem z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT, jest pojęciem szerszym od „usługi ściągania długów” i obejmuje również nabycie wierzytelności w celu uzyskania dobrowolnego świadczenia od dłużnika, a nie ich windykacji. Sąd wprost wskazał, że „potrzeba ściągalności długów istnieje, gdy długi są złe, trudne i wedle ich prawnej charakterystyki prawdopodobnym sposobem ich odzyskania będzie windykacja, a nie oczekiwanie na dobrowolną spłatę”.

Szczegółowego uzasadnienia zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT w odniesieniu do transakcji nabycia dobrych wierzytelności dostarczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku III SA/Wa 2533/22. Sąd wyjaśnił różnicę między „usługą w zakresie długów” a „usługą ściągania długów”: „Z zestawienia art. 43 ust. 1 pkt 40 oraz ust. 15 pkt 1 u.p.t.u. wynika, że muszą istnieć takie usługi, które dotyczą długów (zwolnione), które jednak nie zawierają w sobie elementów ściągania długów, bo wtedy wykraczałyby poza zakres zwolnienia. A zatem nie każda usługa dotycząca długów zawiera w sobie elementy ściągania długów. (...) Pojęcie „usługi w zakresie długów” jest pojęciem szerszym od „usługi ściągania długów”.

Sąd wyjaśnił też, że istotą cesji wierzytelności nie jest windykacja, ale uzyskanie dobrowolnego świadczenia od dłużnika: „Cesja wierzytelności w rozumieniu art. 509 k.c. prowadzi do nabycia prawa majątkowego, ale jego istotą nie jest windykacja (ściągnięcia długu), lecz możliwość uzyskania dobrowolnego świadczenia pieniężnego od dłużnika nabytej wierzytelności. Dopiero w razie niespełnienia tego świadczenia, gdy stanie się ono wymagalne, nabywca wierzytelności może realizować swoje uprawnienia windykacyjne (...). Organ niejako automatycznie zakwalifikował usługę [nabywcy] jako usługę ściągania długów, nie analizując zakresu pojęcia „usługi w zakresie długów”.

Sąd wskazał też, że faktoring wymaga dodatkowych usług poza nabyciem wierzytelności: „Przedmiotem spornej Umowy jest cesja wierzytelności. Umowa nie reguluje żadnych innych aspektów współpracy Stron, w tym kwestii windykacji. (...) Świadczenia realizowane w ramach Umowy Serwisowej są faktycznie wykonywane przez [zbywcę wierzytelności] na rzecz [nabywcy], a więc odwrotnie niż miałoby to miejsce w przypadku umowy o faktoring, gdzie to faktor realizowałby takie świadczenia na rzecz podmiotu, od którego nabywa wierzytelności.” Analogia do stanu faktycznego niniejszej sprawy jest pełna: A. (Cedent) wykonuje Servicing Mandate (funkcje w obszarze obsługi wierzytelności) na rzecz B. (Cesjonariusz) - a zatem to zbywca obsługuje wierzytelności na rzecz nabywcy, nie zaś odwrotnie, jak wymagałby faktoring.

NSA w wyroku I FSK 1114/23 z 2 lipca 2024 r. doprecyzował definicję usługi ściągania długów: „usługa ściągania długów zakłada (...) istnienie dwóch podmiotów, które zawarły transakcję. Usługodawca zobowiązuje się do ściągnięcia długu w zamian za wynagrodzenie. Konsumentem usługi (usługobiorcą) jest ten podmiot, który korzysta z usługi wykonywanej przez kontrahenta, co oznacza, że usługodawca ściąga dług dla usługobiorcy, a nie dla siebie”. NSA skonkludował: „usługą wyłączoną ze zwolnienia określonego w przepisie art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u. na podstawie art. 43 ust. 15 pkt 1 u.p.t.u. jest usługa dotycząca długów, której zasadniczym celem jest wydobycie długu w interesie usługobiorcy. Samo nabycie wierzytelności (cesja wierzytelności) nie stanowi o wykonaniu usługi w zakresie ściągania długów”. B. nabywa wierzytelności we własnym interesie inwestycyjnym, nie w interesie A. Cel B. to uzyskanie pożytków z wierzytelności (dyskonto), a nie windykacja na rzecz A.

Tożsame stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny zajął w wyroku z 25 października 2024 r., sygn. I FSK 1813/21, stwierdzając, że transakcje zbycia praw i obowiązków z umów kredytowych oraz wierzytelności mogą korzystać ze zwolnienia z VAT jako usługi w zakresie długów, jeśli ich celem nie jest windykacja należności, oraz w wyroku z 2 lipca 2024 r., sygn. I FSK 1114/23, w którym Sąd jednoznacznie wskazał, że „usługą wyłączoną ze zwolnienia określonego w przepisie art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u. na podstawie art. 43 ust. 15 pkt 1 u.p.t.u. jest usługa dotycząca długów, której zasadniczym celem jest wydobycie długu w interesie usługobiorcy”, podczas gdy „samo nabycie wierzytelności (cesja wierzytelności) nie stanowi o wykonaniu usługi w zakresie ściągania długów”.

NSA w wyroku I FSK 1813/21 z 25 października 2024 r. szczegółowo wyjaśnił przesłanki kwalifikacji transakcji jako faktoringu - wskazując elementy, których brak wyklucza taką kwalifikację: „faktoring jest umową o charakterze złożonym i kompleksowym, a usługami factoringu są jedynie te usługi obrotu wierzytelnościami, które wyróżniają się stałymi, ciągłymi powiązaniami prawnymi pomiędzy faktorantem (przedsiębiorcą - zbywcą wierzytelności) a faktorem, co wynika z umów o charakterze długoterminowym między tymi podmiotami, które najczęściej nakładają na faktora dodatkowe obowiązki w stosunku do faktoranta, oprócz nabycia wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej ich sprzedaży. W ramach usług faktoringu, następuje nabycie przez faktora określonych wierzytelności przysługujących przedsiębiorcy z tytułu sprzedaży, w zamian za określoną kwotę odpowiadającą wierzytelności pomniejszoną o prowizję/wynagrodzenie faktora, gdzie faktor zobowiązuje się również do świadczenia szeregu czynności dodatkowych (takich jak prowadzenie rozliczeń, monitoring płatności)”.

NSA w tym samym wyroku wskazał kluczową cechę odróżniającą zwolnioną cesję wierzytelności od faktoringu: „nabycie wierzytelności nie powinno być uznane za usługę ściągania długów, w tym faktoringu, (...) z uwagi na brak więzi prawnych w odniesieniu do danej wierzytelności między nabywcą a zbywcą, po dokonaniu nabycia wierzytelności. (...) Zasadniczym celem świadczenia nie jest ściąganie długu. Nie występuje jakiekolwiek wynagrodzenie prowizyjne lub premiowanie (przez zbywcę) za obsługę nabytej wierzytelności”. Sąd podkreślił też, że usługa ściągania długu jest wykonywana dla usługobiorcy, nie dla siebie: „usługa ściągania długów zakłada istnienie dwóch podmiotów, które zawarły transakcję. Usługodawca zobowiązuje się do ściągnięcia długu w zamian za wynagrodzenie. (...) usługodawca ściąga dług dla usługobiorcy, a nie dla siebie”.

NSA w wyroku I FSK 2518/21 z 29 listopada 2024 r. odniósł się do sprawy cesji niewymagalnych wierzytelności pewnych pomiędzy bankami bez elementów windykacyjnych, bez wynagrodzenia prowizyjnego za ściąganie: „w związku z tym nie ma wątpliwości co do tego, że zachowanie, które opisano we wniosku interpretacyjnym jest usługą w zakresie długów w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 40 u.p.t.u. (...) brak jest podstaw, aby w dniu zawarcia umowy zakładać konieczność podejmowania przez Bank czynności windykacyjnych. (...) Nie ma mowy o wynagrodzeniu prowizyjnym lub premii za ściągnięcie wierzytelności. We wspomnianym piśmie procesowym nie wspomina się też o cesji zwrotnej w razie nieskutecznej egzekucji”. NSA sformułował w tym wyroku następującą tezę: „istotą cesji wierzytelności nie jest odzyskiwanie cudzego długu. Nie każda czynność nabycia wierzytelności automatycznie stanowi więc świadczenie usługi ściągania długów, czy factoringu. Aby móc uznać daną cesję wierzytelności za czynność ściągania długów, w tym factoringu, obok przeniesienia wierzytelności muszą natomiast dać się w niej zauważyć dodatkowe cechy wskazujące, że dana cesja wierzytelności, w danych okolicznościach faktycznych stanowi element czynności ściągania długów, w tym factoringu (świadczenie przez cesjonariusza na rzecz cedenta dodatkowych usług, nakierowanych na odzyskiwanie zadłużenia)”.

3. Przede wszystkim Zainteresowani pragną podkreślić, że Cesjonariusz nie ma obowiązku nabycia od Spółki jakiejkolwiek wierzytelności.

Cesjonariusz nie jest w żaden sposób zobowiązany do nabywania wierzytelności na podstawie Umowy Ramowej. Każdorazowa decyzja Cesjonariusza o przyjęciu lub odrzuceniu konkretnej oferty Spółki jest suwerennie podejmowana przez Cesjonariusza w odniesieniu do każdej oferty z osobna, bez obowiązku podania przyczyny i bez konsekwencji prawnych po stronie Cesjonariusza.

W razie podjęcia przez Cesjonariusza decyzji o przyjęciu konkretnej oferty Spółki, rola Cesjonariusza w ramach Umowy Ramowej sprowadza się wyłącznie do zapłaty ceny nabycia pakietu wierzytelności objętego ofertą. Cesjonariusz nie świadczy na rzecz Spółki ani na rzecz Korzystających żadnych innych czynności o charakterze usługowym.

W szczególności Cesjonariusz nie wykonuje:

a)  czynności windykacyjnych ani upominawczych wobec Korzystających - tak długo, jak Korzystający terminowo regulują raty, Cesjonariusz pozostaje wobec nich podmiotem całkowicie niewidocznym; ewentualne działania windykacyjne, gdy zaistnieje taka potrzeba, podejmuje wyłącznie Spółka we własnym imieniu, na podstawie zawartych z Korzystającymi umów, których Cesjonariusz nie jest stroną;

b)  czynności administracyjnych dotyczących obsługi umów leasingu lub pożyczki, wystawianie faktur za raty leasingowe, monitoring spłat, księgowanie wpłat, prowadzenie ewidencji wierzytelności, korespondencja z Korzystającymi w sprawach umowy, obsługa wniosków o zmianę warunków umowy - wszystkie te czynności wykonuje wyłącznie Spółka;

c)  doradztwa - Cesjonariusz nie świadczy na rzecz Spółki ani na rzecz Korzystających usług doradczych, analitycznych ani konsultingowych;

d)  usług badania zdolności kredytowej Korzystających - decyzje o udzieleniu finansowania Korzystającym podejmuje wyłącznie Spółka, zgodnie z własnymi procedurami, przed zawarciem umowy leasingu lub pożyczki, a więc niezależnie od planowanej cesji;

e)  usług prowadzenia rachunków bankowych Korzystających ani obsługi płatności w ich imieniu - Korzystający dokonują wpłat na rachunki bankowe Spółki, która następnie przekazuje odpowiednie kwoty Cesjonariuszowi;

f)   udostępniania platform informatycznych, systemów zarządzania należnościami ani innej infrastruktury technicznej.

Pasywność Cesjonariusza wynika wprost z mechanizmu cesji cichej przyjętego w Umowie Ramowej - Korzystający nie są zawiadamiani o cesji, w konsekwencji nie istnieje pomiędzy nimi a Cesjonariuszem żadna relacja prawna ani faktyczna umożliwiająca świadczenie jakichkolwiek czynności na rzecz Korzystającego. Z perspektywy Korzystającego jedynym kontrahentem pozostaje Spółka. W modelu cesji cichej fizycznie, logicznie i operacyjnie niemożliwe jest świadczenie przez Cesjonariusza usługi „ściągania długów” bezpośrednio od dłużnika, skoro dłużnik nie jest świadomy istnienia Cesjonariusza i nadal realizuje płatności na rzecz Spółki. Cesjonariusz pozostaje „niewidzialnym inwestorem”, co dodatkowo potwierdza brak elementu usługowego (windykacyjnego) w jego działaniach.

Rola Cesjonariusza w sposób fundamentalny różni się od roli faktora, który w typowej relacji faktoringu wykonuje na rzecz faktoranta szereg czynności dodatkowych: administrowanie wierzytelnościami, prowadzenie ewidencji analitycznej należności, wysyłanie monitów do dłużników, badanie ich wiarygodności kredytowej, ubezpieczanie ryzyka kredytowego, raportowanie stanu wierzytelności, prowadzenie windykacji, udostępnianie platform IT, prowadzenie korespondencji z dłużnikami, audyt portfela. Modelowy przykład tego rodzaju faktoringu - opodatkowanego stawką podstawową VAT - opisany został w interpretacji Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 3 sierpnia 2020 r., nr 0114-KDIP4-3.4012.330.2020.1.MP, dotyczącej faktoringu dealerskiego, gdzie faktor wykonywał kompleks czynności obejmujący m.in. udostępnianie systemu IT, przeprowadzanie audytów stockowych, monitorowanie portfela.

W relacji opisanej we wniosku żadnej z tych czynności nie ma - Umowa Ramowa wprost nakłada wszystkie obowiązki administracyjne na Cedenta (Spółkę). Cesjonariusz nie zarządza wierzytelnościami, nie kontaktuje się z dłużnikami, nie prowadzi windykacji i nie udostępnia żadnej infrastruktury. Zatem nie można przyjąć, że Cesjonariusz świadczy na rzecz Spółki usługę zarządzania wierzytelnościami, skoro czynności te nadal wykonywać będzie Spółka, a rola Cesjonariusza sprowadza się do odpłatnego udostępnienia Spółce kapitału.

Brak po stronie Cesjonariusza obowiązku nabycia wierzytelności oraz brak jakichkolwiek czynności wykraczających poza zapłatę ceny wyłącza możliwość zakwalifikowania transakcji jako faktoringu w rozumieniu art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy o VAT. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie wskazuje się, że dla zakwalifikowania transakcji jako faktoringu konieczne jest istnienie czynności dodatkowych po stronie nabywcy wierzytelności. We wspomnianym już wyroku z 29 listopada 2024 r., sygn. I FSK 2518/21, Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wskazał że „istotą cesji wierzytelności nie jest odzyskiwanie cudzego długu. Nie każda czynność nabycia wierzytelności automatycznie stanowi więc świadczenie usługi ściągania długów, czy factoringu. Aby móc uznać daną cesję wierzytelności za czynność ściągania długów, w tym factoringu, obok przeniesienia wierzytelności muszą natomiast dać się w niej zauważyć dodatkowe cechy wskazujące, że dana cesja wierzytelności, w danych okolicznościach faktycznych stanowi element czynności ściągania długów, w tym factoringu (świadczenie przez cesjonariusza na rzecz cedenta dodatkowych usług, nakierowanych na odzyskiwanie zadłużenia)”. Tożsama teza została wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2024 r., sygn. I FSK 1813/21, oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lipca 2024 r., sygn. I FSK 1114/23.

Powyższe stanowisko sądów administracyjnych pozostaje w pełnej spójności z praktyką interpretacyjną DKIS. W interpretacji indywidualnej z 3 sierpnia 2020 r. (nr 0114-KDIP4-3.4012.330.2020.1.MP) Dyrektor KIS analizował usługi faktoringu dealerskiego, w ramach których faktor wykonywał na rzecz faktoranta szereg dodatkowych czynności poza nabyciem wierzytelności, m.in.: „udostępnianie systemu IT służącego wykonywaniu Umów, przeprowadzania „audytów stockowych”, czyli kontroli pojazdów danej marki Importera, będących w posiadaniu Dealera” a ponadto: „monitoring przeterminowań w spłatach od dealerów, działania upominawcze (monity, wezwania do zapłaty) (...), kwartalny monitoring oraz roczne przeglądy sytuacji finansowej dealerów”. DKIS potwierdził opodatkowanie przedmiotowych usług stawką 23% VAT wyłącznie z uwagi na istnienie tych dodatkowych czynności. W relacji A.-B. żadnej z tych czynności nie ma – B. nie prowadzi monitoringu, nie wysyła monitów, nie udostępnia systemów IT ani nie przeprowadza audytów. Jedyną czynnością B. jest zapłata ceny nabycia pakietu wierzytelności.

NSA w wyroku I FSK 2518/21 zawarł precyzyjną analizę przesłanek kwalifikacji cesji jako faktoringu, wskazując na katalog elementów, które muszą towarzyszyć nabyciu wierzytelności, aby można było mówić o faktoringu: „usługi faktoringu są jedynie te usługi obrotu wierzytelnościami, które wyróżniają się stałymi, ciągłymi powiązaniami prawnymi pomiędzy faktorantem (przedsiębiorcą - zbywcą wierzytelności) a faktorem (...). Najczęściej nakłada się w nich na faktora dodatkowe obowiązki w stosunku do faktoranta - oprócz powinności nabycia wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub w celu dalszej ich sprzedaży. W ramach usług faktoringu następuje nabycie przez faktora określonych wierzytelności (...), gdzie faktor zobowiązuje się również do świadczenia szeregu czynności dodatkowych (takich jak prowadzenie rozliczeń, monitoring płatności)”. NSA skonkludował, że brak tych elementów wyklucza kwalifikację jako faktoring: „zakup wierzytelności nie powinien być uznany za usługę ściągania długów, w tym faktoringu (...) z uwagi na brak więzi prawnych w odniesieniu do danej wierzytelności między Bankiem a [cedentem], po dokonaniu zakupu wierzytelności. (...) Zasadniczym celem świadczenia nie jest bowiem ściąganie długu. Nie występuje też jakiekolwiek wynagrodzenie dla [cesjonariusza] (przez [cedenta)) za obsługę nabytej wierzytelności.” W relacji A.-B. żaden z wymienionych elementów nie występuje: nie ma stałych dodatkowych zobowiązań B. wobec A po nabyciu, nie ma monitoringu płatności po stronie B, nie ma wynagrodzenia prowizyjnego za obsługę wierzytelności, nie ma cesji zwrotnej w razie nieskutecznej egzekucji.

4. Cesjonariusz ma pełną swobodę wyboru, jakie wierzytelności nabywa, a jakich nie. Co więcej, Cesjonariusz w ogóle nie musi nabywać żadnych wierzytelności od Spółki - może odmówić nabycia każdej oferty bez podania przyczyny.

Mechanizm decyzyjny przewidziany w Umowie Ramowej zapewnia Cesjonariuszowi swobodę wyboru na trzech poziomach.

Jak wskazano w odpowiedzi na pytanie 3, Cesjonariusz nie jest w ogóle zobowiązany do nabywania jakichkolwiek wierzytelności. Cesjonariusz może odmówić nabycia w odpowiedzi na każdą ofertę bez podawania przyczyny i bez konsekwencji prawnych. W szczególności Cesjonariusz może podjąć decyzję o całkowitym wstrzymaniu się od nabywania wierzytelności w określonych okresach - np. gdy warunki rynkowe (stopy procentowe, oczekiwana stopa zwrotu z kapitału) są dla Cesjonariusza nieatrakcyjne.

Ponadto każda oferta złożona przez Cedenta jest odrębnym, niezależnym zdarzeniem prawnym. Cedent może składać oferty dotyczące różnych pakietów wierzytelności w różnych terminach, a Cesjonariusz w odniesieniu do każdej z nich podejmuje osobną decyzję inwestycyjną. Przyjęcie jednej oferty w żaden sposób nie zobowiązuje Cesjonariusza do przyjęcia kolejnej. Cesjonariusz może na przykład przyjąć ofertę dotyczącą jednego pakietu wierzytelności, jednocześnie odrzucając ofertę dotyczącą innego pakietu - na podstawie własnej, suwerennej oceny każdej oferty. Cesjonariusz, podejmując decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu oferty, ocenia konkretny pakiet wierzytelności wskazany przez Cedenta. Jeżeli skład pakietu nie odpowiada oczekiwaniom Cesjonariusza, odrzuca ofertę. W praktyce oznacza to, że Cesjonariusz może selektywnie wybierać te pakiety wierzytelności, których parametry (wartość nominalna, struktura czasowa spłat, ocena ryzyka pakietu jako całości) odpowiadają jego strategii inwestycyjnej, odrzucając pozostałe.

Pełna swoboda decyzji Cesjonariusza dodatkowo odróżnia opisaną transakcję od typowej relacji faktoringu, kiedy to co do zasady faktor zobowiązuje się do nabywania wierzytelności zgłaszanych przez faktoranta w ramach przyznanego limitu, a faktor nie ma aż takiej swobody odmowy poza przypadkami ściśle określonymi w umowie. W relacji opisanej we wniosku Cesjonariusz nie ma żadnego umownego obowiązku nabycia oferowanych wierzytelności. Konstrukcja ta odpowiada nie umowie faktoringowej, lecz raczej powtarzalnej procedurze ofertowo-akceptacyjnej charakterystycznej dla samodzielnych transakcji inwestycyjnych każda kolejna cesja jest odrębną, samoistną transakcją, w której Cesjonariusz pełni rolę inwestora, a nie usługodawcy.

Stanowisko, zgodnie z którym nabycie pakietu wierzytelności niewymagalnych na podstawie suwerennej decyzji inwestycyjnej nabywcy, bez obowiązku nabycia i bez przejmowania czynności windykacyjnych, stanowi usługę finansową zwolnioną od podatku, znajduje pełne potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2024 r., sygn. I FSK 1229/20, w którym Sąd jednoznacznie wskazał, że „skoro bank ma nabywać tzw. dobre (niewymagalne) wierzytelności za cenę odpowiadającą ich wartości nominalnej, a w dodatku bez regresu, a ewentualne dochodzenie zapłaty ma pozostawać domeną kontrahenta banku, to trudno mówić o dokonywaniu przez bank czynności ściągania długów, w tym factoringu”.

NSA w wyroku I FSK 1229/20 z 27 czerwca 2024 r. wyjaśnił, że brak regresu i brak przejęcia czynności windykacyjnych przez cesjonariusza przesądzają o kwalifikacji transakcji jako zwolnionej usługi finansowej, nie zaś faktoringu: „skoro bank ma nabywać tzw. dobre (niewymagalne) wierzytelności za cenę odpowiadającą ich wartości nominalnej (a nie niższą), a w dodatku bez regresu, a ewentualne dochodzenie zapłaty ma pozostawać domeną kontrahenta banku, to trudno mówić o dokonywaniu przez bank czynności ściągania długów, w tym faktoringu.” Stan faktyczny niniejszej sprawy odwzorowuje ten wzorzec: cesja A.-B. jest non-recourse (tj. bez regresu, klauzula 4 Umowy Ramowej), a wszelkie czynności windykacyjne pozostają domeną A. jako Servicera.

NSA w tym samym wyroku wskazał też, jakie elementy musiałyby wystąpić, by transakcja mogła być uznana za faktoring: „gdyby celem Umowy było przetransferowanie konieczności windykowania długów na [nabywcę], to celem takiej Umowy musiałoby być egzekwowanie długu, co znajdowałoby także bezpośrednie odzwierciedlenie w sposobie kalkulacji wynagrodzenia z tytułu nabycia wierzytelności, ponieważ z praktyki obrotu wierzytelnościami wynika, że gdy celem umowy jest wyłącznie odzyskanie długu (spłata wierzytelności) wówczas, co do zasady, wynagrodzenie nabywcy jest uzależnione od wartości windykowanego (odzyskanego portfela), a dodatkowo nabywcy przysługuje prawo „zwrotu”, tj. odsprzedaży wierzytelności, co do których widziałby brak możliwości ich odzyskania”. Żaden z wymienionych elementów nie charakteryzuje Umowy Ramowej A.-B: wynagrodzenie B. nie jest uzależnione od wartości odzyskanej, a B. nie ma prawa zwrotu nieściągalnych wierzytelności do A.

NSA w wyroku I FSK 1813/21 z 25 października 2024 r. potwierdził analogiczne stanowisko w kontekście cesji wierzytelności z umów kredytowych: „nabycie wierzytelności nie powinno być uznane za usługę ściągania długów, w tym faktoringu, (...) z uwagi na brak więzi prawnych w odniesieniu do danej wierzytelności między nabywcą a zbywcą, po dokonaniu nabycia wierzytelności. (...) [Nabywca] nabyte wierzytelności będzie mógł egzekwować, ale we własnym imieniu i na własną rzecz, jeżeli zajdzie taka potrzeba; jak wskazano we wniosku w momencie nabycia wierzytelności potrzeb windykacyjnych nie ma. Nie ma pokrycia (...) twierdzenie organu, że celem usług jest „uwolnienie” sprzedawcy od ciężaru egzekwowania wierzytelności, bo na zbywcy wierzytelności, na moment dokonywania transakcji, taki ciężar nie spoczywa; nabywane wierzytelności są pewne i niewymagalne”.

5. Spółka prowadzi działalność polegającą na finansowaniu nabycia maszyn, pojazdów i innych aktywów rzeczowych przez Korzystających - w formie umów leasingu (operacyjnego lub finansowego) podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług oraz w formie pożyczek pieniężnych zwolnionych od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT. Środki pieniężne, którymi Spółka dysponuje, pochodzą z różnych źródeł - z bieżącej sprzedaży usług leasingu, ze spłat rat leasingowych, ze spłat pożyczek, z finansowania pozyskanego przede wszystkim od podmiotu powiązanego, a w mniejszej części od podmiotów zewnętrznych (przy czym A. nie emituje obligacji), z kapitału własnego, a także - w razie zawarcia umowy z Cesjonariuszem - ze środków pozyskanych w wyniku cesji wierzytelności na rzecz Cesjonariusza.

Wszystkie pozyskane przez Spółkę środki pieniężne, niezależnie od ich źródła, są wykorzystywane na potrzeby całej działalności gospodarczej Spółki. W szczególności środki te służą do:

a)  nabywania maszyn, pojazdów i innych aktywów rzeczowych, które są następnie oddawane Korzystającym w leasing (czynności opodatkowane podatkiem od towarów i usług) lub odsprzedawane po zakończeniu umów leasingu (czynności opodatkowane);

b)  udzielania pożyczek pieniężnych Korzystającym (czynności zwolnione od podatku od towarów i usług na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT);

c)  finansowania kosztów bieżącej działalności Spółki - najmu biura, wynagrodzeń pracowników, usług zewnętrznych, kosztów administracyjnych, kosztów IT, kosztów doradztwa prawnego i podatkowego, kosztów księgowości oraz wszelkich innych kosztów ogólnych.

W ocenie Spółki z powyższych przyczyn nie jest możliwe przyporządkowanie konkretnych środków pochodzących z konkretnego źródła do konkretnych wydatków Spółki. W szczególności nie jest możliwe wskazanie, czy określone środki pozyskane od Cesjonariusza zostały wykorzystane do udzielenia konkretnej umowy leasingu (czynność opodatkowana), do udzielenia konkretnej pożyczki (czynność zwolniona) czy do pokrycia konkretnego kosztu ogólnego Spółki. Środki pozyskane od Cesjonariusza są łączone z pozostałymi środkami pieniężnymi Spółki i służą całej działalności gospodarczej Spółki.

W konsekwencji - w hipotetycznej sytuacji, w której usługa świadczona przez Cesjonariusza zostałaby uznana za podlegającą opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług (do której odnosi się Pytanie nr 2 wniosku) - usługa ta będzie wykorzystywana jednocześnie do czynności opodatkowanych (sprzedaż usług leasingu, sprzedaż przedmiotów leasingu) oraz do czynności zwolnionych (udzielanie pożyczek), a także do utrzymania kosztów ogólnych Spółki związanych z całością jej działalności.

Zainteresowani podkreślają, że pytanie nr 5 Organu odnosi się do sytuacji, w której usługi Cesjonariusza zostałyby uznane za podlegające opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług - co miałoby znaczenie wyłącznie w przypadku uznania stanowiska Spółki dotyczącego Pytania nr 1 wniosku za nieprawidłowe. W ocenie Zainteresowanych stanowisko to jest prawidłowe, a usługi świadczone przez Cesjonariusza korzystają ze zwolnienia na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy o VAT. W konsekwencji odpowiedź na pytania nr 5 i nr 6 Organu ma znaczenie wyłącznie dla rozstrzygnięcia Pytania nr 2 wniosku Zainteresowanych - tj. dla sytuacji hipotetycznej, w której Cesjonariusz wystawiłby Spółce fakturę z naliczonym podatkiem należnym 23%.

6. Z uwagi na okoliczność wyjaśnioną w odpowiedzi na pytanie nr 5 - tj. że środki pozyskane od Cesjonariusza są wykorzystywane na potrzeby całej działalności gospodarczej Spółki obejmującej zarówno czynności opodatkowane (leasing, sprzedaż przedmiotów leasingu), jak i czynności zwolnione (pożyczki), a także koszty ogólne bieżącej działalności - wyodrębnienie kwoty podatku naliczonego z faktury Cesjonariusza związanej wyłącznie z czynnościami opodatkowanymi nie jest możliwe. Pieniądze pozyskane przez Spółkę z różnych źródeł, w tym z cesji wierzytelności do Cesjonariusza, mają charakter zamienny i służą całej działalności Spółki, bez możliwości ich indywidualnego przyporządkowania do konkretnych strumieni sprzedaży.

Zainteresowani podkreślają, że również w odniesieniu do tego pytania odpowiedź dotyczy wyłącznie hipotetycznej sytuacji uznania stanowiska Spółki dotyczącego Pytania nr 1 wniosku za nieprawidłowe. W ocenie Zainteresowanych usługi Cesjonariusza objęte są zwolnieniem przedmiotowym od podatku od towarów i usług, z przyczyn opisanych w niniejszym piśmie oraz we wniosku o wydanie interpretacji; w konsekwencji kwestia odliczenia podatku naliczonego w ogóle nie powstanie - faktura wystawiona przez Cesjonariusza będzie fakturą bez wykazanego podatku należnego, a Spółka nie będzie odliczać żadnego podatku naliczonego.

Pytania

1.  Czy w przedstawionym stanie faktycznym/zdarzeniu przyszłym czynności wykonywane przez Cesjonariusza stanowią usługi finansowe, zwolnione od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38) lub pkt 40) ustawy o VAT?

2.  W przypadku uznania stanowiska Wnioskodawcy w odniesieniu do Pytania nr 1 za nieprawidłowe, czy Cedentowi przysługiwać będzie prawo do odliczenia VAT naliczonego na podstawie faktury otrzymanej od Cesjonariusza?

Stanowisko Zainteresowanych w sprawie

Ad Pytanie nr 1

1. Zdaniem Wnioskodawcy, w opisanym stanie faktycznym/zdarzeniu przyszłym, czynności wykonywane przez Cesjonariusza na rzecz Spółki stanowią odpłatne świadczenie usług, które korzysta ze zwolnienia od podatku VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 i/lub pkt 40 ustawy o VAT. Zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT, zwalnia się od podatku VAT usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę. Natomiast zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT, od podatku zwalnia się usługi w zakresie depozytów środków pieniężnych, prowadzenia rachunków pieniężnych, wszelkiego rodzaju transakcji płatniczych, przekazów i transferów pieniężnych, długów, czeków i weksli oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu tych usług.

2. Jednak na podstawie art. 43 ust. 15 zwolnienie z VAT nie dotyczy:

1)    czynności ściągania długów, w tym factoringu;

2)    usług doradztwa;

3)    usług w zakresie leasingu.

3. Zatem aby odpowiedzieć na pytanie, czy usługi świadczone przez Cesjonariusza na rzecz Spółki będą objęte stawką 23% VAT, czy też zwolnione od VAT, trzeba odpowiedzieć na pytanie, czy są to usługi finansowe, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 38 lub w pkt 40 ustawy o VAT, czy też usługi w zakresie ściągania długów, w tym faktoringu, wymienione w art. 43 ust. 15 ustawy o VAT.

4. Zdaniem Wnioskodawcy są to usługi finansowe zwolnione z VAT, a nie usługi ściągania długów ani faktoringu.

5. W pierwszej kolejności należy odnieść się do faktu, że obydwa podmioty otrzymały dwie – na pozór wydawałoby się sprzeczne – interpretacje. Tymczasem obydwie dotyczą innych stanów faktycznych i innych rodzajów usług, opisanych w każdej z tych interpretacji. Stąd obydwie interpretacje są prawidłowe, przy czym to Interpretacja otrzymana przez Spółkę w 2015 r. jest bardziej miarodajna w analizowanej sytuacji, gdyż dotyczy analogicznego modelu współpracy w zakresie cesji wierzytelności, jak opisany w tamtej interpretacji.

6. Cesjonariusz posiada interpretację z 2020 r. (0114-KDIP4-3.4012.155.2020.1.MP), przy czym dotyczyła ona innego modelu biznesowego, w którym organ doszukał się elementów charakterystycznych dla faktoringu, które nie wystąpią w sytuacji objętej niniejszym wnioskiem, gdyż w typowym faktoringu opodatkowanym faktor zarządza kontami dłużników, wysyła monity, weryfikuje kontrahentów. Natomiast w omawianym modelu to Spółka będzie się tym zajmować, a Cesjonariusz jest wyłącznie dostarczycielem pieniądza, nie świadczy usługi „obsługi długu”, monitów, etc., a nadto ani Cedent, ani Cesjonariusz nie zawiadamia dłużnika (Korzystającego) o zmianie wierzyciela.

7. Innymi słowy w analizowanej sytuacji współpraca pomiędzy Cedentem a Cesjonariuszem sprowadza się do tego, że Cedent spłaca Cesjonariuszowi w ratach to, co Cedent otrzymuje od Korzystającego, na czym ostatecznie zarobi i Cedent i Cesjonariusz, co zobrazowano w podanym w stanie faktycznym uproszczonym przykładzie liczbowym.

8. Warto też zwrócić uwagę na orzecznictwo WSA i NSA, które jeszcze bardziej liberalnie podchodzi do kwalifikowania cesji wierzytelności jako usług finansowych zwolnionych z VAT.

9. Przykładowo, w dniu 30 kwietnia 2020 KIS wydał interpretację, w sprawie banku, który planował nabywać wierzytelności na własne ryzyko (nr interpretacji 0114-KDIP1-2.4012.46.2020.2.J). KIS stwierdził, że w tej sytuacji nabycie wierzytelności w celu ich odzyskania jest usługą windykacyjną opodatkowaną 23% VAT. Wyrok WSA (8 kwietnia 2021 r., III SA/Wa 1356/20) uchylił interpretację i wskazał, że należy badać cel ekonomiczny współpracy stron i jeśli celem jest uwolnienie zbywcy od ryzyka i zapewnienie mu środków (finansowanie), jest to usługa zwolniona.

NSA wyrokiem 25 października 2023 r. (I FSK 1813/21) oddalił skargę kasacyjną organu wskazując m.in. że:

„Istota transakcji nabycia wierzytelności na własne ryzyko sprowadza się do definitywnej zmiany wierzyciela (przeniesienia prawa majątkowego), a nie do świadczenia usługi na rzecz zbywcy.”

NSA wskazał również, że cena nabycia odzwierciedla rynkową wartość prawa majątkowego, a różnica (dyskonto) jest ekwiwalentem za czas oczekiwania na pieniądz i ryzyko, a nie wynagrodzeniem za usługę „ściągania długów”. Działania windykacyjne nabywca podejmuje we własnym imieniu, a nie na zlecenie zbywcy.

10. Co istotne, po wydaniu przez NSA ww. wyroku, Dyrektor KIS wydał nową interpretację nr 0114-KDIP1-2.4012.46.2020.10.JO., w której wprost przyznał rację podatnikowi, stwierdzając m.in., że skoro zasadniczym celem transakcji jest uwolnienie środków finansowych (finansowanie), a nabywca działa na własny rachunek i ryzyko, to transakcja ta korzysta ze zwolnienia przedmiotowego na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT.

11. Kolejnym, niezwykle ważnym argumentem potwierdzającym stanowisko Wnioskodawcy jest sprawa rozstrzygnięta wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 lutego 2023 r. (sygn. akt III SA/Wa 2533/22) która dotyczyła sytuacji faktycznej niemal bliźniaczej do tej, w której znajduje się Spółka, gdzie zbywca (tak jak Wnioskodawca). Sąd uchylił negatywną interpretację nr 0114-KDIP4-3.4012.329.2022.2.MP, nie podzielając stanowiska organu, który próbował przypisać nabywcy rolę windykatora, mimo że umowa stanowiła inaczej.

12. W uzasadnieniu wyroku Sąd uznał, że „bank [nabywca wierzytelności] nie realizował na rzecz kredytodawcy [zbywcy] jakiekolwiek czynności związane z windykacją długów, lecz że to kredytodawca będzie na rzecz banku świadczył usługi zarządzania portfelem wierzytelności, a nie odwrotnie”.

13. W ślad za powyższym wyrokiem WSA, Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wydał pozytywną interpretację zmieniającą z dnia 29 sierpnia 2023 r. (nr 0114-KDIP4-3.4012.329.2022.3.S.MP), w której uznał transakcję za zwolnioną z VAT. Organ stwierdził w niej: „W konsekwencji, w świetle wiążącej oceny prawnej (...) opisane we wniosku czynności nabycia przez Państwa portfela wierzytelności nie stanowią usług ściągania długów oraz faktoringu (...), a tym samym, jako usługi w zakresie długów, korzystają ze zwolnienia od podatku.”

14. Analogiczne podejście zaprezentował WSA i NSA w innych wyrokach, uchylających niekorzystne interpretacje podatkowe, tj. w wyrokach o sygnaturach: I FSK 2518/21, I FSK 1114/23, I FSK 1229/20. W wyrokach tych NSA przyznał rację podatnikom stwierdzając w szczególności, że nie można mówić o ściąganiu długów, gdy nabywca nie podejmuje czynności faktycznych wobec dłużników, a w szczególności czynności windykacyjnych. Sądy wskazały, że usługa polegająca na odpłatnym nabyciu wierzytelności, która ma na celu finansowanie zbywcy, mieści się w zakresie zwolnienia z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy o VAT. W ocenie sądów, wyłączenie z art. 43 ust. 15 nie ma zastosowania, gdy nabywca nie świadczy czynności odzyskiwania długu oraz że kluczowy jest cel transakcji i jeśli celem jest uwolnienie środków finansowych zamrożonych w wierzytelnościach. A zatem, sądy uznały, iż jest to klasyczna operacja finansowa korzystająca ze zwolnienia oraz że transakcje, w których podmiot finansujący przekazuje środki w zamian za przyszłe przepływy z wierzytelności są usługami udzielania kredytów/pożyczek w rozumieniu art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT.

15. Z podsumowania powyższych wyroków wyłania się spójny obraz: w każdym przypadku, gdy organ podatkowy próbował przekwalifikować pasywne nabycie wierzytelności (finansowanie) na usługę ściągania długów, jego stanowisko było uchylane przez sądy administracyjne. Sądy konsekwentnie wskazują na konieczność badania rzeczywistego celu transakcji (finansowanie vs windykacja) oraz faktycznych czynności wykonywanych przez nabywcę. W świetle tak bogatego i jednolitego orzecznictwa, tym bardziej usługi jakie wykona Cesjonariusz na rzecz Wnioskodawcy należy uznać za usługi zwolnione z VAT, a nie za usługi faktoringu.

16. W tym miejscu należy zwrócić uwagę również i na to, że w sprawach, w których sądy administracyjne (WSA i NSA) orzekły o zwolnieniu z VAT, stan faktyczny obejmował również sytuację, gdzie nabywca kupował wierzytelność poniżej jej wartości nominalnej ze względu na trudność w wyegzekwowaniu należności przez pierwotnego wierzyciela (tj. sprzedawcę towarów czy usług). W tamtych sprawach istniało realne ryzyko twierdzenia przez organy, że owa różnica stanowi ukryte wynagrodzenie za trudną windykację, przejęcie „złego długu” i uwolnienie zbywcy od problemu. Mimo to sądy uznały, że jest to usługa finansowa zwolniona z VAT.

17. W niniejszej sprawie sytuacja jest diametralnie inna i nieporównywalnie korzystniejsza dla podatnika: jak wykazano w przykładzie liczbowym, Cesjonariusz płaci Wnioskodawcy z góry kwotę niższą niż wartość nominalna netto (tj. bez VAT) przyszłych wierzytelności (np. płaci 107.000 za wierzytelności przyszłe netto w wysokości 110.000 zł). Skoro zwolniona z VAT jest transakcja, w której nabywca kupuje dług „tanio”, co mogłoby sugerować element windykacyjny, to tym bardziej zwolniona z VAT musi być transakcja, w której nabywca wierzytelności, czyli B. płaci Spółce z góry określoną kwotę licząc, że w przyszłości otrzyma od Spółki więcej. W tej sytuacji B. nie pobiera opłaty za „ściąganie długu”, lecz inwestuje kapitał w aktywo generujące dochód pasywny z przyszłych wpłat, jakie Spółka otrzyma od swojego klienta i przekaże do B. Spółka w ramach cesji cichej sprzedaje do B. wierzytelności przyszłe netto, by nie czekać do końca umowy leasingu na ich otrzymanie od klienta w miesięcznych ratach, lecz aby szybciej otrzymać pieniądze (od B.) i je reinwestować, np. kupując drugi przedmiot (np. za 100.000 zł netto), który Spółka odda w kolejny leasing czy wynajem (za łączną sumę opłat netto wynoszących 110.000 zł) i jeśli te przyszłe wierzytelności z drugiej umowy leasingu Spółka również sprzeda do B. za 107.000 zł netto w ramach cesji, to w ten sposób Spółka zarobi 2 x 7.000 zł, które dodatkowo otrzyma szybciej de facto nie inwestując swojego kapitału – albo inwestując swój kapitał na początku tylko po to, by go szybko odzyskać od B. i na tym zarobić każdorazowo 7.000 zł netto w powyższych przykładach. Ewentualnie Spółka pieniędzmi otrzymanymi z góry od B. w ramach cesji przyszłych wierzytelności może spłacić inne zobowiązania, by nie narastały odsetki. Oczywiście jak wskazano w stanie faktycznym, proporcje te czasami mogą być różne (np. przyszłe wierzytelności netto z drugiej umowy leasingu zostaną sprzedane w ramach cesji cichej do B. nie za 107.000 zł, tylko za 106.000 zł), ale powyższe przykłady najlepiej obrazują, że B. zapewnia Spółce finansowanie, świadcząc usługi finansowe zwolnione z VAT.

18. Jeszcze lepszym przykładem jest cesja przyszłych wierzytelności pożyczkowych przez Spółkę na rzecz B. Jeśli bowiem Spółka pożyczy Pożyczkobiorcy 100.000 zł i odsetki mają wynieść 10.000 zł, a Spółka – nie czekając na spłatę rat i odsetek przez Pożyczkobiorcę – zawrze z B. umowę cesji cichej za 107.000 zł, otrzymując od razu tę kwotę od B, wówczas Spółka szybciej uzyskuje niższy dochód od zainwestowanego (tj. pożyczonego Pożyczkobiorcy kapitału 100.000 zł), tj. Spółka szybciej zarabia 7.000 zł (i odzyskuje od razu kapitał), zamiast czekać dłużej na zwrot kapitału i wyższy zarobek (10.000 zł). Zapewnienie finansowania przez B. to nic innego jak usługi finansowe zwolnione z VAT.

19. Kolejnym argumentem jest to, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z zastosowaniem tzw. cesji cichej. W stanach faktycznych będących przedmiotem korzystnych orzeczeń NSA i WSA, dłużnicy często byli zawiadamiani o cesji (cesja jawna), wiedzieli o zmianie wierzyciela i często kontaktowali się z nabywcą długu. Taka wiedza dłużnika i potencjalny kontakt z nowym wierzycielem mogłyby teoretycznie sugerować przejęcie obsługi długu przez nabywcę i wyręczenie zbywcy w relacjach z klientem. Mimo to, sądy orzekały o zwolnieniu z VAT. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją o wiele dalej idącą w kierunku pasywności Cesjonariusza – z cesją cichą. Dłużnik (Korzystający) w ogóle nie wie o istnieniu Cesjonariusza, nie otrzymuje żadnych zawiadomień i nie ma z Cesjonariuszem absolutnie żadnego kontaktu, tak długo jak wypełnia prawidłowo i terminowo umowę leasingu. Skoro zwolniona z VAT jest usługa, w której dłużnik wie o nowym wierzycielu, to tym bardziej zwolniona z VAT jest usługa, w której dłużnik o nim nie wie. W modelu cesji cichej fizycznie, logicznie i operacyjnie niemożliwe jest świadczenie przez Cesjonariusza usługi „ściągania długów” bezpośrednio od dłużnika, skoro dłużnik nie jest świadomy istnienia Cesjonariusza i nadal realizuje płatności do rąk Wnioskodawcy. Cesjonariusz pozostaje „niewidzialnym inwestorem”, co ostatecznie przesądza o braku elementu usługowego (windykacyjnego) w jego działaniach.

20. Kolejnym argumentem jest właśnie podział ról pomiędzy Cedenta i Cesjonariusza, tj. Umowa Ramowa pomiędzy Stronami nakłada na Wnioskodawcę (Cedenta) wyłączny obowiązek administrowania wierzytelnością, monitorowania płatności, prowadzenia księgowości analitycznej oraz prowadzenia ewentualnej windykacji, to logicznie niemożliwe jest twierdzenie, że to Cesjonariusz świadczy te usługi na rzecz Wnioskodawcy. Byłoby to sprzeczne z zasadą niesprzeczności logicznej: nie można świadczyć usługi „ściągania długów” lub „wyręczania w obsłudze” na rzecz podmiotu (tu: Wnioskodawcy), który sam te długi ściąga i jest do tego zobowiązany kontraktowo. W tym układzie funkcjonalnym to Wnioskodawca świadczy usługi techniczne na rzecz Cesjonariusza (co pozostaje neutralne dla opodatkowania samej usługi finansowania świadczonej przez Cesjonariusza), a rola Cesjonariusza ogranicza się wyłącznie do pasywnego dostarczenia kapitału i oczekiwanie na jego zwrot ponad kwotę przekazaną Cedentowi (czyli 110 w miejsce wypłaconych 107). Cesjonariusz nie wykonuje żadnych czynności faktycznych na wierzytelności, co jest cechą immanentną zwolnionych usług finansowych (udzielania kredytów), w odróżnieniu od opodatkowanych usług faktoringu pełnego.

Tym bardziej więc w analizowanej sytuacji usługi świadczone przez B. powinny być traktowane jak usługi finansowe zwolnione z VAT, zwłaszcza wobec braku poinformowania Korzystającego o zmianie wierzyciela.

21. Dodatkowo należy wskazać na aspekt funkcjonalny transakcji, a mianowicie, że przeniesienie przez Wnioskodawcę wierzytelności na rzecz Cesjonariusza pełni w istocie funkcję zabezpieczenia interesów i „odzyskania” kapitału (z zyskiem za jego udostępnienie) przez Cesjonariusza. Równie dobrze Strony mogłyby przyjąć inny sposób zabezpieczeń, nie przenosząc własności wierzytelności, lecz np. ustanawiając na rzecz Cesjonariusza ograniczone prawa rzeczowe lub inne formy zabezpieczeń przewidziane prawem cywilnym, osiągając ten sam efekt ekonomiczny (pozyskanie środków finansowych pod zwrot z marżą).

22. Przykładowo mogłoby to być ustanowienie zastawu rejestrowego na samochodach lub maszynach oddawanych w leasing (które przecież pozostają własnością Wnioskodawcy pomimo oddania ich w leasing czy najem). Alternatywnie, Wnioskodawca mógłby ustanowić hipotekę na posiadanych nieruchomościach, bądź też przedstawić gwarancje bankowe lub poręczenia osób trzecich.

23. W każdym z tych przypadków, niezależnie od ustalonej między stronami formy zabezpieczenia, usługa świadczona przez Cesjonariusza polegałaby na udostępnieniu kapitału, więc byłaby bezsprzecznie klasyfikowana jako usługa finansowa (udzielenie pożyczki/kredytu), zwolniona z VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy o VAT.

Wobec tego fakt, że strony wybrały cesję przyszłych wierzytelności jako formę zabezpieczenia, nie zmienia istoty świadczenia, którą jest finansowanie.

24. Zgodnie z fundamentalną dla systemu VAT zasadą neutralności podatkowej oraz utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. sprawy C-259/10 The Rank Group, C-453/05 Volker Ludwig), towary i usługi podobne, które są względem siebie konkurencyjne i zaspokajają te same potrzeby, muszą być traktowane tak samo pod względem podatku VAT. Wybór przez Strony cesji wierzytelności jako formy prawnego zabezpieczenia i mechanizmu spłaty (zamiast np. zastawu czy hipoteki) jest decyzją czysto biznesową, podyktowaną swobodą umów i chęcią wyboru najefektywniejszego, najszybszego instrumentu prawnego. Fakt, że Strony wybrały cesję, nie może skutkować negatywnymi konsekwencjami podatkowymi w postaci opodatkowania transakcji stawką 23% VAT, podczas gdy alternatywne formy zabezpieczenia tego samego finansowania korzystałyby ze zwolnienia. Naruszałoby to zasadę równej konkurencji podmiotów na rynku usług finansowych.

25. Kwalifikowanie usług Cesjonariusza jako usług faktoringu (opodatkowanych) wyłącznie ze względu na formę zabezpieczenia (przelew wierzytelności), w sytuacji gdy ekonomiczny sens transakcji jest taki sam niezależnie od formy zabezpieczenia przyjętej przez Cedenta i Cesjonariusza, stanowiłoby naruszenie zasady konkurencyjności usług. Prowadziłoby to do niedopuszczalnego w świetle prawa unijnego sztucznego różnicowania sytuacji podatkowej podmiotów w zależności od doboru formy zabezpieczenia, a nie od rzeczywistej treści ekonomicznej świadczenia.

26. Treścią tą w niniejszym przypadku jest – bez względu na formę zabezpieczenia – udostępnienie kapitału w zamian za wynagrodzenie rozłożone w czasie, co stanowi kwintesencję usługi finansowej zwolnionej z podatku od towarów i usług. Opodatkowanie takiej transakcji zmuszałoby podmioty do wybierania mniej efektywnych form zabezpieczeń (np. hipoteki) tylko po to, by uniknąć podatku, co jest sprzeczne z celem dyrektywy VAT.

Ad Pytanie nr 2

Na wypadek uznania stanowiska Spółki w odniesieniu do Pytania nr 1 za nieprawidłowe – z czym Wnioskodawca się nie zgadza – i przyjęcia, że czynności wykonywane przez Cesjonariusza w związku z nabyciem Wierzytelności stanowią usługi faktoringu/ściągania długów, opodatkowane stawką 23% VAT, w ocenie Spółki będzie ona – jako Cedent - uprawniona do odliczenia podatku naliczonego VAT na podstawie faktury wystawionej przez B. Przy czym, w ocenie Spółki, w przypadku gdy pakiet Wierzytelności obejmować będzie wyłącznie Wierzytelności wynikające z umów leasingu – prawo do odliczenia przysługiwać będzie Spółce w całości, podczas gdy w sytuacji, gdy pakiet taki obejmowałby w jakiejś części wierzytelności wynikające również z umów pożyczek – odliczenie VAT z faktury wystawionej przez Cesjonariusza winno nastąpić z zastosowaniem współczynnika VAT, o którym mowa w art. 90 ustawy o VAT.

Odnosząc się do powyższego, wskazać należy, że na gruncie art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, w zakresie, w jakim towary i usługi są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego, przy czym na mocy art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy o VAT, kwotę podatku naliczonego stanowi suma kwot podatku wynikających z faktur otrzymanych przez podatnika z tytułu:

a)  nabycia towarów i usług,

b)  dokonania całości lub części zapłaty przed nabyciem towaru lub wykonaniem usługi.

Prawo do odliczenia podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik VAT oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych, tzn. takich, których następstwem (bądź podstawą) jest określenie podatku należnego (powstanie zobowiązania podatkowego). Jak natomiast wynika z opisanego stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego, ten warunek będzie spełniony, jako że nabywane przez Spółkę towary i usługi – w tym usługi wykonywane przez Cesjonariusza – służą w całości bądź w części wykonywanym przez Wnioskodawcę czynnościom opodatkowanym VAT.

Prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części jest uzależnione również od niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy o VAT. Przykładowo, w myśl art. 88 ust. 3a ustawy o VAT, nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego faktury w przypadku, gdy sprzedaż została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi wystawionymi przez podmiot nieistniejący bądź też transakcja udokumentowana fakturą nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku. Jeśli stanowisko Wnioskodawcy w odniesieniu do Pytania nr 1 uznane zostanie za nieprawidłowe, tj. w ocenie Organu do usług świadczonych przez Cesjonariusza nie znajdzie zastosowania zwolnienie od VAT, żadne z przypadków przewidzianych w art. 88 ustawy o VAT nie zaistnieją w analizowanym stanie faktycznym.

Analizując prawo Spółki do odliczenia VAT w związku z usługami świadczonymi przez Cesjonariusza należy specyficznie odnieść się do zawartości pakietów Wierzytelności, które mogą być objęte cesją. Otóż w większości przypadków będą to Wierzytelności wynikające z zawartych przez Spółkę umów leasingu, a więc czynności podlegających opodatkowaniu VAT z zastosowaniem stawki 23%. Nie powinno ulegać wątpliwości, że w odniesieniu do nabytych usług związanych z takim pakietem Wierzytelności Spółce przysługiwać będzie pełne prawo do odliczenia VAT na podstawie faktury wystawionej przez B. – związek nabywanych usług z czynnościami opodatkowanymi VAT wykonywanymi przez Spółkę będzie bowiem bezpośredni i czytelny. Niemniej, mogą również zaistnieć przypadki, gdy dany pakiet Wierzytelności zawierać będzie również Wierzytelności wynikające z umów pożyczek, a więc świadczonych przez Spółkę usług zwolnionych od VAT. Jednocześnie pakiety Wierzytelności nie będą sztucznie dzielone – przedmiotem cesji będzie określony pakiet, niezależnie od charakteru pierwotnych świadczeń, kreujących dane Wierzytelności.

Jeśli więc Organ uzna, że czynności wykonywane w ramach opisanych transakcji przez Cesjonariusza podlegają opodatkowaniu VAT z zastosowaniem zasad ogólnych, w odniesieniu do nabytych przez Spółkę od B. usług związanych z pakietem Wierzytelności obejmującym w jakiejś części również wierzytelności pożyczkowe, Spółce przysługiwać będzie prawo do odliczenia VAT od zakupu przedmiotowych usług, jednakże z zastosowaniem współczynnika sprzedaży, o którym mowa w art. 90 ustawy o VAT. Jak bowiem wynika z przedmiotowego przepisu:

‒    W stosunku do towarów i usług, które są wykorzystywane przez podatnika do wykonywania czynności opodatkowanych i zwolnionych od VAT, podatnik jest obowiązany do odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z tymi dwoma strumieniami czynności.

‒    Jeżeli nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części powyższych kwot, podatnik może pomniejszyć kwotę podatku należnego o taką część kwoty podatku naliczonego, którą można proporcjonalnie przypisać czynnościom, w stosunku do których podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia VAT.

‒    Proporcję tę ustala się jako udział rocznego obrotu z tytułu czynności, w związku z którymi przysługuje prawo do odliczenia podatku naliczonego VAT, w całkowitym obrocie uzyskanym z tytułu czynności, w związku z którymi prawo takie przysługuje oraz czynności, w związku z którymi podatnikowi nie przysługuje takie prawo.

Biorąc pod uwagę, że przedmiotem cesji będzie każdorazowo pakiet Wierzytelności, nie zaś poszczególne Wierzytelności, usługi wykonywane przez B. w odniesieniu do takiego pakietu, mogącego obejmować w jakiejś części również Wierzytelności pożyczkowe, związane będą z ogółem działalności Spółki, bez możliwości ich bezpośredniego przypisania do czynności opodatkowanych bądź zwolnionych od VAT. Stąd też, w ocenie Spółki za zasadne należy uznać, że odliczenie VAT powinno się w tym przypadku odbyć z zastosowaniem proporcji sprzedaży ustalonej zgodnie z art. 90 ustawy o VAT.

Jak już wskazano w opisie stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego, B. nie będzie podejmował czynności windykacyjnych wobec Klientów Spółki, chyba że niezbędne okaże się zrealizowanie zabezpieczeń, które wraz z Wierzytelnościami przejdą na Cesjonariusza. Odnosząc się jednak do kwestii odliczenia VAT po stronie Spółki w związku z zakupem usług od B, należy wskazać, iż w odniesieniu do czynności windykacyjnych orzecznictwo organów podatkowych wskazuje na zasadność przyjęcia następujących reguł:

·      W przypadku nabycia usług windykacji związanych wyłącznie z wierzytelnościami pożyczkowymi – organy uznają, iż podatnikowi nie przysługuje prawo do odliczenia VAT. Tak przykładowo orzekł Dyrektor KIS w interpretacji z 12 grudnia 2017 r., nr 0114-KDIP1-2.4012.577.2017.1.IG. W tej samej interpretacji organ uznał stanowisko podatnika za prawidłowe co do tego, że prawo do odliczenia VAT przysługuje mu wyłącznie w odniesieniu do usług windykacyjnych nabytych w związku z usługami leasingu.

·      Z drugiej strony, w interpretacji Dyrektora KIS z 2 października 2020 r., nr 0112-KDIL1-3.4012.284.2020.2.MR, organ rozróżnił dwie sytuacje – jedną, w ramach której usługa windykacji związana jest ściśle z windykacją należności pożyczkowych, i nabycie takiej usługi w ogóle nie uprawnia do odliczenia VAT, oraz drugą – w której nabyta usługa windykacji związana jest z odzyskaniem przedmiotu umowy pożyczki w celu jego dalszej odprzedaży, i której nabycie uprawnia podatnika do odliczenia pełnej kwoty podatku naliczonego VAT.

Jeśli więc Spółka nabywałaby jedną spójną usługę, realizowaną przez Cesjonariusza w odniesieniu do całego pakietu Wierzytelności, obejmujących w jakiejś części również wierzytelności pożyczkowe, należałoby uznać, że do odliczenia VAT z tego tytułu zastosowana winna być proporcja sprzedaży. Nabycia jednej spójnej usługi nie można byłoby bowiem przypisać wprost do jednego bądź drugiego strumienia sprzedaży dokonywanej przez Spółkę.

Ocena stanowiska

Stanowisko, które przedstawili Państwo we wniosku w części prawidłowe i w części nieprawidłowe.

Uzasadnienie interpretacji indywidualnej

Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t. j. Dz. U. z 2025 poz. 775 ze zm.), zwanej dalej „ustawą”:

Zakres tych czynności sformułowany został odpowiednio w art. 7 i w art. 8 ww. ustawy.

I tak, w myśl art. 7 ust. 1 ustawy:

Przy czym, na podstawie art. 2 pkt 6 ustawy:

Stosownie natomiast do art. 8 ust. 1 ustawy:

Pod pojęciem usługi należy zatem rozumieć każde zachowanie, na które składać się może zarówno działanie (uczynienie, wykonanie czegoś na rzecz innej osoby), jak i zaniechanie (nieczynienie bądź też tolerowanie). Przy ocenie charakteru świadczenia jako usługi należy mieć na względzie, że ustawa zalicza do grona usług każde świadczenie, które nie jest dostawą towarów w myśl art. 7 ustawy. Każde świadczenie niebędące dostawą towarów polegające na działaniu, zaniechaniu lub tolerowaniu czyjegoś zachowania stanowi zatem co do zasady usługę w rozumieniu ustawy, niemniej jednak muszą być przy tym spełnione następujące warunki:

1)  w następstwie zobowiązania, w wykonaniu którego usługa jest świadczona, nabywca jest bezpośrednim beneficjentem świadczenia,

2)  świadczonej usłudze odpowiada świadczenie wzajemne ze strony nabywcy (wynagrodzenie).

Co istotne, oba ww. warunki powinny być spełnione łącznie, aby świadczenie podlegało jako usługa, opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy. Przy czym z treści powołanego wyżej przepisu art. 5 ust. 1 pkt 1 jednoznacznie wynika, że dostawa towarów i świadczenie usług co do zasady podlegają opodatkowaniu VAT wówczas, gdy są wykonywane odpłatnie (z wyjątkiem przypadków ściśle określonych w art. 7 ust. 2 oraz w art. 8 ust. 2 ustawy).

Aby uznać dane świadczenie za odpłatne, musi istnieć stosunek prawny pomiędzy świadczącym usługę a odbiorcą, a w zamian za wykonanie usługi powinno zostać wypłacone wynagrodzenie. Przy czym przepisy ustawy nie określają postaci wynagrodzenia.

W dorobku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (np. wyrok z 8 marca 1988 r. w sprawie C-102/86 Apple and Pear Development Council przeciwko Commissioners of Customs and Excise), przyjmuje się, że odpłatność ma miejsce wtedy, gdy istnieje bezpośredni związek pomiędzy dostawą towarów lub świadczeniem usług a otrzymanym wynagrodzeniem, przy czym wynagrodzenie jakkolwiek musi być wyrażone w pieniądzu, to jednak nie musi być w tej formie dokonane. Należy podkreślić, że na gruncie przepisów o podatku od towarów i usług bez znaczenia pozostaje to, czy kwota uzyskanego wynagrodzenia (cena) została skalkulowana tak, że stanowi tylko koszt wytworzenia towaru lub wykonania usługi, czy została powiększona także o zysk sprzedającego.

Jednocześnie, skoro przepisy nie określają formy zapłaty za świadczoną usługę należy uznać, że zobowiązanie usługobiorcy może mieć postać świadczenia nie tylko określonej sumy pieniędzy, ale także świadczenie innej usługi (usługi wzajemnej). Oznacza to, że z danego stosunku prawnego, na podstawie którego wykonywana jest usługa, musi wynikać wyraźna, bezpośrednia korzyść na rzecz świadczącego usługę. Ponadto, aby dana czynność (świadczenie) podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT, musi istnieć bezpośredni związek o charakterze przyczynowym, pomiędzy świadczoną usługą a świadczeniem wzajemnym. Otrzymana zapłata powinna być konsekwencją wykonania świadczenia.

Odpłatność określana jest przez strony umowy i jeśli strony ustalą zapłatę, wówczas wykonane świadczenie staje się odpłatne. Zatem za czynność podlegającą opodatkowaniu VAT uważane mogą być takie sytuacje, w których:

-        istnieje związek prawny między dostawcą i odbiorcą bądź między usługodawcą i usługobiorcą, w ramach którego następuje świadczenie wzajemne,

-        wynagrodzenie otrzymane przez dostawcę/usługodawcę stanowi wartość faktycznie przekazaną w zamian za dokonywane dostawy bądź świadczone usługi na rzecz odbiorcy,

-        istnieje bezpośrednia i jasno zindywidualizowana korzyść po stronie dostawcy towaru lub usługi,

-        odpłatność za otrzymane świadczenie (towar lub usługę) pozostaje w bezpośrednim związku z czynnością, która miałaby być opodatkowana tym podatkiem,

-        istnieje możliwość wyrażenia w pieniądzu wartości tego świadczenia wzajemnego.

Wobec powyższego, dostawa towarów lub świadczenie usług podlegają opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług wtedy, gdy są wykonane odpłatnie, oraz gdy pomiędzy dostawcą towaru lub świadczącym usługę i ich beneficjentem (odbiorcą) istnieje jawny lub dorozumiany stosunek prawny (umowa), w ramach którego spełniane są świadczenia wzajemne.

Co istotne, nie każda jednak czynność stanowiąca dostawę towarów lub świadczenie usługi w rozumieniu art. 7 ust. 1 oraz art. 8 ust. 1 ustawy podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Aby dana czynność podlegała opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, musi być wykonana przez podatnika.

Na mocy art. 15 ust. 1 ustawy:

Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy:

Z opisu sprawy wynika, że A. – Spółka - jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku od towarów i usług (VAT). Spółka wykonuje zarówno czynności podlegające opodatkowaniu VAT wg stawki podstawowej (np. usługi leasingu) oraz czynności zwolnione z VAT (np. udzielanie pożyczek), przy czym podatek naliczony VAT od zakupów związanych z ogółem działalności Spółki odliczany jest z zastosowaniem współczynnika sprzedaży, o którym mowa w art. 90 ustawy o VAT.

W ramach swojego modelu biznesowego, Spółka zawiera z klientami biznesowymi (Korzystającymi) umowy, na podstawie których nabywa wskazane przez Korzystających składniki majątkowe angażując własny kapitał oraz uzyskane kredyty wewnątrzgrupowe, a następnie oddaje je Korzystającym do używania w zamian za okresowe płatności (raty leasingowe, czynsze). Raty te kalkulowane są w taki sposób, aby pokryć zwrot zaangażowanego przez Spółkę kapitału, kredytów i odsetek oraz zapewnić wynagrodzenie (marżę/odsetki). Ponadto, Spółka udziela również finansowania w drodze pożyczek, służących sfinansowaniu przez pożyczkobiorców zakupu konkretnych składników majątku.

W celu optymalizacji i poprawienia płynności finansowej, a także pozyskania nowych źródeł finansowania, etc., Wnioskodawca jako Cedent zamierza zawrzeć długoterminową Umowę Ramową cesji wierzytelności z B. (Cesjonariuszem).

Jak wynika z Umowy Ramowej, Cesjonariusz wyraził chęć rozważania ofert składanych mu przez Cedenta w celu przeniesienia na Cesjonariusza określonych praw, w tym w szczególności wierzytelności należnych – ale jeszcze nie wymagalnych, w tym wierzytelności przyszłych – Cedentowi na podstawie umów zawartych przez Cedenta z jego Klientami (w tym wierzytelności wynikających z umów leasingu, ale też umów pożyczki). Zawarcie Umowy Ramowej ma służyć określeniu ramowych warunków postępowania w odniesieniu do ofert sprzedaży wierzytelności składanych przez Cedenta.

Z perspektywy Spółki opisana transakcja służyć będzie pozyskaniu finansowania poprzez mechanizm odpłatnego zbycia Wierzytelności pieniężnych przysługujących Spółce od leasingobiorców, najemców, czyli od Korzystających. Wierzytelności te obejmować będą przyszłe, niewymagalne raty kapitałowo-odsetkowe wynikające z harmonogramów spłat umów leasingu bądź pożyczki, zawartych między Cesjonariuszem jako leasingodawcą a Korzystającym jako leasingobiorcą.

Warunki, które muszą spełniać wierzytelności sprzedawane przez Spółkę na rzecz Cesjonariusza, są określone wprost w postanowieniach Umowy Ramowej, które tworzą katalog kumulatywnych warunków, które muszą zostać spełnione, aby Spółka mogła zaoferować daną wierzytelność do nabycia Cesjonariuszowi. Przede wszystkim muszą to być wierzytelności niesporne; mogą być wymagalne lub niewymagalne; wierzytelności Spółki wobec Klientów cedowane na B. nie obejmują podatku VAT; wierzytelności mają dotyczyć Klienta, który nie jest w stanie niewypłacalności, upadłości ani restrukturyzacji; cedowane wierzytelności nie mogą być obciążone w jakikolwiek sposób (w tym nie mogą być objęte zastawem), ani nadawać się do potrącenia (tj. nie mogą istnieć wierzytelności wzajemne Klienta wobec Spółki, które mógłby potrącić). Podsumowując, przedmiotem sprzedaży mogą być zarówno wierzytelności wymagalne jak i niewymagalne, niemniej na moment sprzedaży z założenia mogą to być jedynie wierzytelności niezagrożone.

W analizowanej sytuacji przedmiotem cesji będą wierzytelności przyszłe, które w ogóle nie wymagają podejmowania jakichkolwiek czynności egzekucyjnych, zaś celem Spółki jest szybsze pozyskanie finansowania, a celem B. jest udzielenie tego finansowania na rzecz Spółki, a nie windykacja długów, w tym zwłaszcza „trudnych”.

Cesja ma charakter non-recourse (klauzula 4 Umowy Ramowej), ryzyko niewypłacalności Korzystającego przechodzi w całości na B, a wszelkie ewentualne czynności windykacyjne pozostają domeną A. jako Servicera.

Planowana transakcja charakteryzuje się następującymi cechami:

1.  Przelew Wierzytelności przez Cedenta na rzecz Cesjonariusza będzie miał charakter tzw. cesji cichej, gdyż Strony w Umowie Ramowej postanowiły, że ani Cedent, ani Cesjonariusz, nie zawiadomią Korzystających (dłużników) o dokonanej cesji. W konsekwencji dla Korzystającego jedynym widocznym kontrahentem i wierzycielem pozostanie dalej Cedent. Dłużnik nie będzie miał wiedzy, że jego wierzytelność została zbyta i nadal dokonywał będzie płatności rat leasingowych na rachunek Cedenta, który następnie będzie przekazywał te kwoty na rachunek Cesjonariusza. Cesjonariusz nie będzie miał żadnego kontaktu z Korzystającymi, nie będzie do nich wysyłać pism, wezwań, faktur ani powiadomień, żądań zapłaty, etc. Cesjonariusz pozostaje zatem podmiotem całkowicie „przezroczystym” i niewidocznym dla Korzystającego – tak długo, jak Korzystający wypełniać będzie prawidłowo swoje obowiązki wynikające z umowy leasingu, a w szczególności, tak długo, jak dokonywać będzie terminowych spłat rat leasingowych.

2.  Zgodnie z zapisami Umowy Ramowej Wnioskodawca (Cedent) będzie pełnił rolę wyłącznego agenta ds. obsługi wierzytelności (tzw. Servicer). Oznacza to, że:

‒    Cedent nadal wystawiać będzie faktury za raty leasingowe na rzecz Korzystających we własnym imieniu, co jest bezpośrednim skutkiem braku przeniesienia własności przedmiotu umowy leasingu pomiędzy Cedentem a B. Przedmiotem transakcji jest bowiem cesja Wierzytelności, zaś właścicielem przedmiotu leasingu pozostaje Cedent.

‒    Cedent monitoruje spływ należności i księguje wpłaty od Korzystających.

‒    Cedent prowadzi ewentualne działania upominawcze i windykacyjne we własnym imieniu, ale na rachunek wierzyciela (tj. B).

‒    Tak długo jak Korzystający dokonują terminowych spłat Wierzytelności, rola Cesjonariusza jest pasywna; nie świadczy on na rzecz Cedenta żadnych usług administracyjnych, zarządczych, windykacyjnych czy monitoringu dłużników. Tak długo jak Korzystający dokonują terminowych spłat wierzytelności, rola Cesjonariusza ogranicza się do nabycia danego pakietu Wierzytelności oraz transferu środków pieniężnych (ceny Wierzytelności) na rachunek Cedenta.

Cesja Wierzytelności przez Spółkę nastąpi w formule bez regresu, co oznacza, że z momentem zapłaty ceny Cesjonariusz przejmuje na siebie ekonomiczne ryzyko niewypłacalności Korzystających. Tym samym, jeżeli Korzystający zaprzestanie spłat Wierzytelności, Cesjonariusz nie może żądać zwrotu ceny od Spółki. Z tych względów, mimo iż B. nie będzie samodzielnie podejmował czynności windykacyjnych, Strony ustaliły, że:

‒    Działając jako tzw. Servicer, Spółka będzie monitorować terminowość spłat rat leasingowych przez Klientów i na bieżąco informować B. o potencjalnych zaległościach ze strony Klientów, a także podejmować działania windykacyjne wobec Korzystających. W przypadkach, gdy zidentyfikowane zostałoby ryzyko, że Wierzytelności wynikające z danej umowy leasingu nie zostaną spłacone, na podstawie instrukcji ze strony B, Spółka wypowie umowę leasingu i kontynuować będzie działania zmierzające do odzyskania Wierzytelności. Niemniej, biorąc pod uwagę, że wraz z prawem do Wierzytelności na Cesjonariusza przejdą również wszelkie zabezpieczenia złożone przez Korzystających – w celu ściągnięcia Wierzytelności B. dysponować będzie możliwością skorzystania z przedmiotowych zabezpieczeń (np. weksli in blanco, gwarancji udzielonych Korzystającym przez podmioty trzecie, etc).

‒    Biorąc pod uwagę, że ocena B. co do zysku, który wygenerowany będzie w wyniku zakupu Wierzytelności, a tym samym i decyzja o nabyciu danego pakietu Wierzytelności, oparta będzie o indywidualne parametry każdej z umów leasingu, wszelkie wnioskowane przez Korzystających zmiany umów leasingu, które wpływałyby na długość trwania tych umów i wysokość rat leasingowych, będą konsultowane przez Spółkę z B.

Sposób rozliczeń pomiędzy Cedentem a Cesjonariuszem wygląda następująco:

Spółka zawiera z Klientem umowę leasingu dotyczącą środka trwałego o wartości 100.000 zł netto. Łączna wartość rat leasingowych wynosi 110.000 zł netto (100.000 zł kapitału i 10.000 zł wynagrodzenia za finansowanie) plus VAT.

Następnie Spółka dokonuje cesji wierzytelności netto na rzecz B. za cenę 107.000 zł. B. wypłaca tę kwotę Spółce z góry, a klient nadal spłaca raty leasingowe do Spółki. Spółka przekazuje B. otrzymane kwoty netto rat, natomiast zatrzymuje i rozlicza VAT. W efekcie B. otrzymuje łącznie 110.000 zł, co przy wcześniejszej wypłacie 107.000 zł oznacza dla niego zysk w wysokości 3.000 zł.

Analogiczny mechanizm ma zastosowanie do umów pożyczek. Przykładowo, jeżeli pożyczkobiorca ma zwrócić Spółce 110.000 zł (100.000 zł kapitału i 10.000 zł odsetek), Spółka może sprzedać przyszłe wierzytelności B. za 107.000 zł i otrzymać tę kwotę wcześniej. Następnie spłaty otrzymywane od pożyczkobiorcy są przekazywane do B, który ostatecznie otrzymuje 110.000 zł. W każdym przypadku cena sprzedaży wierzytelności jest niższa od ich wartości nominalnej.

Przedmiotem transakcji będzie każdorazowo pakiet Wierzytelności, na który składać się będą głównie Wierzytelności wynikające z umów leasingu zawartych przez Spółkę z Korzystającymi, ale też pakiety te mogą obejmować w jakiejś części Wierzytelności wynikające z umów pożyczek zawartych przez Spółkę z pożyczkobiorcami. Środki pozyskane przez Spółkę z tytułu cesji wierzytelności wykorzystane zostaną następnie do dalszych działań, w tym posłużą Spółce do sfinansowania kolejnych umów leasingu bądź pożyczki, bądź do spłaty istniejących zobowiązań.

W ocenie Zainteresowanych opisana transakcja nie stanowi sekurytyzacji w rozumieniu obowiązujących przepisów.

Cesjonariusz nie jest w żaden sposób zobowiązany do nabywania wierzytelności na podstawie Umowy Ramowej. Każdorazowa decyzja Cesjonariusza o przyjęciu lub odrzuceniu konkretnej oferty Spółki jest suwerennie podejmowana przez Cesjonariusza w odniesieniu do każdej oferty z osobna, bez obowiązku podania przyczyny i bez konsekwencji prawnych po stronie Cesjonariusza.

W razie podjęcia przez Cesjonariusza decyzji o przyjęciu konkretnej oferty Spółki, rola Cesjonariusza w ramach Umowy Ramowej sprowadza się wyłącznie do zapłaty ceny nabycia pakietu wierzytelności objętego ofertą. Cesjonariusz nie świadczy na rzecz Spółki ani na rzecz Korzystających żadnych innych czynności o charakterze usługowym.

W szczególności Cesjonariusz nie wykonuje:

a)  czynności windykacyjnych ani upominawczych wobec Korzystających - tak długo, jak Korzystający terminowo regulują raty, Cesjonariusz pozostaje wobec nich podmiotem całkowicie niewidocznym; ewentualne działania windykacyjne, gdy zaistnieje taka potrzeba, podejmuje wyłącznie Spółka we własnym imieniu, na podstawie zawartych z Korzystającymi umów, których Cesjonariusz nie jest stroną;

b)  czynności administracyjnych dotyczących obsługi umów leasingu lub pożyczki, wystawianie faktur za raty leasingowe, monitoring spłat, księgowanie wpłat, prowadzenie ewidencji wierzytelności, korespondencja z Korzystającymi w sprawach umowy, obsługa wniosków o zmianę warunków umowy - wszystkie te czynności wykonuje wyłącznie Spółka;

c)  doradztwa - Cesjonariusz nie świadczy na rzecz Spółki ani na rzecz Korzystających usług doradczych, analitycznych ani konsultingowych;

d)  usług badania zdolności kredytowej Korzystających - decyzje o udzieleniu finansowania Korzystającym podejmuje wyłącznie Spółka, zgodnie z własnymi procedurami, przed zawarciem umowy leasingu lub pożyczki, a więc niezależnie od planowanej cesji;

e)  usług prowadzenia rachunków bankowych Korzystających ani obsługi płatności w ich imieniu - Korzystający dokonują wpłat na rachunki bankowe Spółki, która następnie przekazuje odpowiednie kwoty Cesjonariuszowi;

f)   udostępniania platform informatycznych, systemów zarządzania należnościami ani innej infrastruktury technicznej.

Cesjonariusz ma pełną swobodę wyboru, jakie wierzytelności nabywa, a jakich nie. Co więcej, Cesjonariusz w ogóle nie musi nabywać żadnych wierzytelności od Spółki - może odmówić nabycia każdej oferty bez podania przyczyny.

Mechanizm decyzyjny przewidziany w Umowie Ramowej zapewnia Cesjonariuszowi swobodę wyboru na trzech poziomach.

Cesjonariusz nie jest w ogóle zobowiązany do nabywania jakichkolwiek wierzytelności. Cesjonariusz może odmówić nabycia w odpowiedzi na każdą ofertę bez podawania przyczyny i bez konsekwencji prawnych. W szczególności Cesjonariusz może podjąć decyzję o całkowitym wstrzymaniu się od nabywania wierzytelności w określonych okresach - np. gdy warunki rynkowe (stopy procentowe, oczekiwana stopa zwrotu z kapitału) są dla Cesjonariusza nieatrakcyjne.

Ponadto każda oferta złożona przez Cedenta jest odrębnym, niezależnym zdarzeniem prawnym. Cedent może składać oferty dotyczące różnych pakietów wierzytelności w różnych terminach, a Cesjonariusz w odniesieniu do każdej z nich podejmuje osobną decyzję inwestycyjną. Przyjęcie jednej oferty w żaden sposób nie zobowiązuje Cesjonariusza do przyjęcia kolejnej. Cesjonariusz może na przykład przyjąć ofertę dotyczącą jednego pakietu wierzytelności, jednocześnie odrzucając ofertę dotyczącą innego pakietu - na podstawie własnej, suwerennej oceny każdej oferty. Cesjonariusz, podejmując decyzję o przyjęciu lub odrzuceniu oferty, ocenia konkretny pakiet wierzytelności wskazany przez Cedenta. Jeżeli skład pakietu nie odpowiada oczekiwaniom Cesjonariusza, odrzuca ofertę. W praktyce oznacza to, że Cesjonariusz może selektywnie wybierać te pakiety wierzytelności, których parametry (wartość nominalna, struktura czasowa spłat, ocena ryzyka pakietu jako całości) odpowiadają jego strategii inwestycyjnej, odrzucając pozostałe.

Państwa wątpliwości dotyczą ustalenia, czy czynności wykonywane przez Cesjonariusza stanowią usługi finansowe, zwolnione od VAT na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy.

W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że wierzytelność jest prawem majątkowym, które może być przedmiotem obrotu gospodarczego. Instytucja przelewu wierzytelności została uregulowana w przepisach art. 509-518 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1071 ze zm.; t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 795) – zwanej dalej Kodeksem cywilnym.

Zgodnie z art. 509 § 1 Kodeksu cywilnego:

W myśl art. 509 § 2 Kodeksu cywilnego:

Jak stanowi art. 510 § 1 Kodeksu cywilnego:

Istotą przelewu wierzytelności jest zatem umowa zawierana przez wierzyciela z osobą trzecią, na podstawie której osoba ta nabywa od wierzyciela przysługującą mu wierzytelność.

W wyniku przelewu wierzytelności prawa przysługujące dotychczasowemu wierzycielowi przechodzą na nabywcę wierzytelności, przy czym sam stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie. Na podstawie umowy przelewu wierzytelności cesjonariusz może dochodzić spełnienia określonego świadczenia od dłużnika, przysługuje mu również uprawnienie do rozporządzania wierzytelnością poprzez jej dalszą odsprzedaż, zamianę, darowiznę, zapis w testamencie lub zastaw. W zamian za nabywaną wierzytelność cesjonariusz (nabywca) zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia na rzecz cedenta. Spełnienie świadczenia, wynikającego z umowy przelewu nastąpi, gdy cedent przeniesie wierzytelność na cesjonariusza, a on zapłaci mu cenę za cedowaną wierzytelność (w sytuacji, kiedy cesja miała charakter odpłatny).

Wobec tego, czynności polegającej na zbyciu wierzytelności nie można uznać za dostawę towaru, gdyż wierzytelność stanowi prawo majątkowe, które nie mieści się w dyspozycji art. 2 pkt 6 ustawy o podatku od towarów i usług. Zbycie wierzytelności nie stanowi również świadczenia usługi, ponieważ jest ono jedynie przejawem wykonania prawa własności w stosunku do wierzytelności powstałej z innego tytułu (dostawy towaru lub świadczenia usługi).

Przelew wierzytelności jest swoistą konstrukcją prawną, przewidzianą w ogólnych zasadach zobowiązań prowadzącą do zmiany osoby wierzyciela, podczas gdy przedmiot zobowiązania pozostaje ten sam. Umowy cesji wierzytelności należą do czynności prawnych rozporządzających o skutkach zbliżonych do umowy przenoszącej własność. Dodać należy, że cesja nie ma formy samoistnej umowy, dlatego też dla jej realizacji musi być dokonana czynność cywilnoprawna, na podstawie której nastąpi przeniesienie wierzytelności.

Istotą przelewu wierzytelności jest zatem umowa zawierana przez wierzyciela z osobą trzecią, na podstawie której osoba ta nabywa od wierzyciela przysługującą mu wierzytelność. W wyniku przelewu wierzytelności prawa przysługujące dotychczasowemu wierzycielowi przechodzą na nabywcę wierzytelności, przy czym sam stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie. W zamian za nabywaną wierzytelność cesjonariusz (nabywca) zobowiązuje się do spełnienia określonego świadczenia na rzecz cedenta. Spełnienie świadczenia, wynikającego z umowy przelewu nastąpi, gdy cedent przeniesie wierzytelność na cesjonariusza, a on zapłaci mu cenę za cedowaną wierzytelność (w sytuacji, kiedy cesja będzie miała charakter odpłatny).

Umowa cesji wierzytelności wypełnia znamiona określone w art. 8 ust. 1 ustawy, polega bowiem na przeniesieniu prawa do wartości niematerialnych i prawnych, w związku z tym stanowi świadczenie usług w rozumieniu ustawy o podatku od towarów i usług. Z punktu widzenia nabywcy wierzytelności do świadczenia usług dochodzi już w momencie samego nabycia wierzytelności, obojętnie czy nabycie zostało dokonane w celu windykacji tej wierzytelności przez samego nabywcę, czy też innego jej wykorzystania do celów prawno-gospodarczych. Celem nabycia cudzej wierzytelności nie musi być jej odsprzedaż, ale także inne wykorzystanie do celów prawno-gospodarczych przez nabywcę. Sposób wykorzystania nabytej wierzytelności może decydować o charakterze usługi nie zaś o istocie czynności prawnej, jaką jest nabycie cudzej wierzytelności. Zatem usługą na rzecz cedenta jest nabycie wierzytelności danego podmiotu w celu jej wykorzystania do operacji prawno-podatkowych.

Zatem zakup wierzytelności stanowi usługę polegającą na przeniesieniu wierzytelności z majątku dotychczasowego wierzyciela do majątku osoby trzeciej na mocy umowy zawartej między zbywcą wierzytelności (cedentem), a jej nabywcą (cesjonariuszem). Oznacza to, że w takim przypadku nabywca wierzytelności świadczy na rzecz jej zbywcy usługę, której celem jest uwolnienie sprzedawcy od ciężaru egzekwowania wierzytelności. Jednakże jak wskazano na wstępie ww. usługa podlega opodatkowaniu wówczas, gdy jest świadczona odpłatnie.

Powyższe rozumienie przelewu wierzytelności jako usługi znajduje potwierdzenie w wyrokach polskich sądów administracyjnych. Przykładowo w orzeczeniu z 6 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Po 628/09 WSA w Poznaniu stwierdził:

Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanej sprawy należy podkreślić, że stosunek cywilnoprawny pomiędzy zbywcą i nabywcą wierzytelności kończy się po dokonaniu tej czynności prawnej. Po zbyciu wierzytelności, zbywca nie ma wpływu na dalszy byt wierzytelności i nie jest zainteresowany dalszym postępowaniem nabywcy w tym względzie.

Natomiast w kwestii nabycia wierzytelności trudnych po cenie niższej od ich wartości nominalnej wypowiedział się Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku z 27 października 2011 r. w sprawie C-93/10 Finanzamt Essen-NordOst przeciwko GFKL Financial Services AG. W powyższym orzeczeniu TSUE wskazał, że:

W pkt 25 ww. orzeczenia, Trybunał wskazał, że:

Co istotne, ww. wyrok TSUE odwołuje się do wierzytelności „trudnych”, tj. wymagalnych, o wątpliwej perspektywie spłaty. Jak natomiast wskazano we wniosku, warunki, które muszą spełniać Wierzytelności sprzedawane przez Spółkę na rzecz Cesjonariusza, są określone wprost w postanowieniach Umowy Ramowej. Przede wszystkim muszą to być wierzytelności niesporne; mogą być wymagalne lub niewymagalne; wierzytelności mają dotyczyć Klienta, który nie jest w stanie niewypłacalności, upadłości ani restrukturyzacji; cedowane wierzytelności nie mogą być obciążone w jakikolwiek sposób (w tym nie mogą być objęte zastawem), ani nadawać się do potrącenia (tj. nie mogą istnieć wierzytelności wzajemne Klienta wobec Spółki, które mógłby potrącić). Podsumowując, przedmiotem sprzedaży mogą być zarówno wierzytelności wymagalne jak i niewymagalne, niemniej na moment sprzedaży z założenia mogą to być jedynie wierzytelności niezagrożone.

Zatem, w okolicznościach przedstawionych we wniosku czynność nabycia przez B. wierzytelności niewymagalnych, tj. takich, co do których nie istnieją istotne wątpliwości co do możliwości ich zaspokojenia, należy uznać za świadczenie usług w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, podlegające opodatkowaniu tym podatkiem. Mamy/będziemy mieli tu bowiem do czynienia ze świadczeniem usługi przez B. – nabywcę wierzytelności – na rzecz zbywcy wierzytelności, tj. Spółki, polegającą na uwolnieniu tego zbywcy od wykonywania czynności związanych z odzyskaniem wierzytelności. Spółce zostanie zaoszczędzone ryzyko i koszty posiadania takich wierzytelności, zostanie ona „wyręczona” w ewentualnych czynnościach podejmowanych w celach dochodzenia długu. Spółka nie będzie musiała podejmować żadnych działań zmierzających do zaspokojenia swoich należności od dłużnika.

W związku z tym, nabycie Wierzytelności przez B. w okolicznościach wskazanych we wniosku stanowi/będzie stanowiło odpłatne świadczenie usług w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy, a tym samym podlega/będzie podlegało opodatkowaniu podatkiem VAT na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy.

Zauważyć należy, że przepisy ustawy o podatku od towarów i usług oraz rozporządzeń wykonawczych do tej ustawy, przewidują dla niektórych towarów i usług zwolnienie od podatku.

Zastosowanie zwolnienia od podatku, jako odstępstwo od zasady powszechności i równości opodatkowania, możliwe jest jedynie w przypadku wykonywania czynności ściśle określonych w ustawie oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie jej upoważnienia.

I tak, w myśl art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy:

Stosownie natomiast do art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy:

Powyższe zwolnienia uregulowane zostały w ustawie o podatku od towarów i usług wskutek odzwierciedlenia odpowiednich przepisów Dyrektywy 2006/112/WE Rady z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. U. UE L z 2006 r. Nr 347 str. 1 ze zm.), zwanej dalej Dyrektywą 2006/112/WE Rady.

W myśl art. 135 ust. 1 lit. b) i d) Dyrektywy 2006/112/WE Rady:

Przytoczone przepisy Dyrektywy 2006/112/WE dotyczą tylko ściśle wymienionych rodzajów czynności, których charakter pozwala na zakwalifikowanie ich do kategorii usług związanych z obrotem bankowym i finansami. W związku z tym, należy uznać, że wszelkie inne czynności niewymienione w tym przepisie, nawet jeśli mają charakter czynności bankowych, bądź finansowych lub zakres ich jest zbliżony do tego typu usług, nie mogą korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie tego przepisu. Powyższe zwolnienia obejmują w praktyce większość typowych transakcji dokonywanych na rynkach finansowych, a w szczególności usługi świadczone przez banki, biura maklerskie, fundusze inwestycyjne i powiernicze itp.

Jak stanowi art. 43 ust. 15 ustawy:

Sprecyzowanie przepisów regulujących zwolnienie od podatku od towarów i usług dla usług finansowych ma na celu zapewnienie jednolitego stosowania tego zwolnienia w odniesieniu do rynku wspólnotowego, jak również zapewnienie spójności przepisów dotyczących podatku od towarów i usług z przepisami krajowymi regulującymi funkcjonowanie rynku finansowego.

Zwolnienia od podatku usług finansowych oparte zostały na obiektywnych kryteriach, nie są zaś uzależnione od rodzaju podmiotu świadczącego te usługi.

Należy podkreślić, że pojęcia używane do oznaczenia zwolnień, o których mowa w art. 43 ustawy, winny być interpretowane w sposób ścisły, gdyż zwolnienia te stanowią odstępstwa od ogólnej zasady, zgodnie z którą podatek od towarów i usług pobierany jest od każdej usługi świadczonej odpłatnie przez podatnika. Zwolnienia stanowią pojęcia autonomiczne prawa wspólnotowego, które mają na celu uniknięcie rozbieżności pomiędzy państwami członkowskimi w stosowaniu systemu VAT i które należy sytuować w ogólnym kontekście wspólnego systemu VAT.

W odniesieniu do przedstawionego opisu sprawy, należy uznać, że charakter świadczonych przez B. usług nie pozwala/nie będzie pozwalał na objęcie ich zwolnieniem od podatku VAT określonym w art. 43 ust.1 pkt 38 ustawy.

Zgodnie z art. 720 § 1 Kodeksu cywilnego:

Z kolei w myśl art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 38 ze zm.):

Udzielenie pożyczki czy kredytu stanowi świadczenie na rzecz innego podmiotu, polegające na udostępnieniu kapitału na wskazany w umowie okres czasu (w przypadku kredytu – również na określony cel). Udzielanie pożyczek przez podatnika podatku od towarów i usług czy udzielanie kredytów przez banki spełnia przesłanki uznania tych czynności za podlegające opodatkowaniu, niezależnie od częstotliwości i celu ich udzielenia, czy statusu nabywcy. Zatem czynność udzielenia pożyczki czy kredytu w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zamian za wynagrodzenie (odsetki) stanowi odpłatne świadczenie usług, co do zasady podlegające opodatkowaniu podatkiem VAT. Zatem odsetki otrzymane z tytułu udzielonej pożyczki czy udzielonego kredytu stanowią wynagrodzenie z tytułu ich udzielenia. Z przytoczonych powyżej definicji wynika, że „kredyt” i „pożyczka” polegają na przelaniu przez kredytodawcę/pożyczkodawcę, zgodnie z zawartą umową, kwoty pożyczki lub kredytu na rachunek bankowy lub postawienie tych kwot do dyspozycji klienta.

Z uwagi na opis sprawy i obowiązujące przepisy prawa należy stwierdzić, że świadczone przez B. usługi nie mogą/nie będą mogły zostać zakwalifikowane jako, wskazane w art. 43 ust. 1 pkt 38 ustawy, usługi udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych oraz usługi pośrednictwa w świadczeniu usług udzielania kredytów lub pożyczek pieniężnych, a także zarządzanie kredytami lub pożyczkami pieniężnymi przez kredytodawcę lub pożyczkodawcę, które na mocy wskazanego powyżej przepisu podlegają zwolnieniu z opodatkowania. Pomimo wielu cech umowy o finansowanie, charakter prawny zawartej umowy pomiędzy B. a Spółką nie jest/nie będzie tożsamy z tym wynikającym z umowy pożyczki lub kredytu.

Ponadto, zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy, zwolnieniu od podatku VAT podlegają usługi w zakresie długów (niestanowiące ściągania długów ani faktoringu). Każda transakcja mająca za cel windykację należności jest wyłączona ze zwolnienia od podatku od towarów i usług. Zatem, dla ustalenia opodatkowania, bądź też zastosowania zwolnienia od podatku w analizowanej sprawie, niezbędnym jest dokonanie analizy wykonywanych przez B. czynności, z uwzględnieniem charakteru prawnego usług ściągania długów oraz faktoringu.

Usługi ściągania długów i faktoringu nie zostały zdefiniowane w polskich przepisach prawa i należą do tzw. umów nienazwanych. Co do zasady, przez faktoring rozumie się nabywanie przez faktora określonych wierzytelności, przysługujących przedsiębiorcy z tytułu dokonania sprzedaży lub wykonania usług w zamian za określoną kwotę, odpowiadającą wartości nominalnej wierzytelności, pomniejszonej o dyskonto uwzględniające wynagrodzenie faktora. Ponadto, dokonując nabycia wierzytelności faktor zobowiązuje się dodatkowo do świadczenia na rzecz faktoranta (przedsiębiorcy) różnorodnych czynności, które przykładowo mogą obejmować: przejmowanie ryzyka wypłacalności dłużników (przy faktoringu właściwym), inkasowanie wierzytelności, finansowanie przez dyskonto, udzielanie pożyczek, księgowanie wierzytelności itp. Usługa tego typu polega więc na „wyręczeniu” klienta z czynności zmierzających do odzyskania długu. W pojęciu usług ściągania długów i faktoringu mieści się zatem m.in. skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub odprzedaży. Usługa tego typu polegająca na „wyręczeniu” klienta z czynności zmierzających do odzyskania długu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług bez możliwości skorzystania ze zwolnienia.

Ustawa nie uzależnia opodatkowania usług faktoringu od rodzaju umowy zawartej pomiędzy stronami, co oznacza, że każdy typ faktoringu podlega opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Natomiast istota rozróżnienia usług obrotu wierzytelnościami oraz faktoringu sprowadza się do zapisów umów łączących strony przelewu wierzytelności, analizy ich treści oraz czynności faktycznych wynikających z tych umów. W każdym przypadku, gdy celem działania jest przejęcie wierzytelności (długu) innego podmiotu w celu wyegzekwowania (ściągnięcia długu) - usługę tę należy opodatkować, także wówczas, gdy środkiem tego celu jest nabycie cudzej wierzytelności (z ryzykiem lub bez ryzyka wypłacalności dłużnika), która to czynność mieści się w pojęciu szeroko pojętego pośrednictwa finansowego. W pojęciu usług ściągania długów mieści się m.in. skup wierzytelności w celu ich windykacji we własnym zakresie lub odsprzedaży.

W tym miejscu warto też przywołać orzeczenia TSUE dot. przedmiotowej kwestii.

I tak, w wyroku z 26 czerwca 2003 r. w sprawie C-305/01 Finanzamt Groß-Gerau przeciwko MKG-Kraftfahrzeuge-Factoring GmbH, Sąd podkreślił, że działalność gospodarcza, w ramach której podmiot gospodarczy nabywa wierzytelność, podejmując ryzyko niewywiązywania się dłużnika ze zobowiązania i w zamian wystawia swojemu klientowi faktury z tytułu prowizji, stanowi odzyskiwanie długów w rozumieniu art. 13B(d)(3) tej dyrektywy i dlatego działalność ta wyłączona jest ze zwolnienia określonego w jej przepisie. Wskazany wyrok odnosi się nie tylko do faktoringu, ale również do czynności ściągania długów, które to pojęcie obejmuje szerszy zakres czynności niż faktoring. Jak wskazano w pkt 77 tego wyroku faktoring należy postrzegać jako jedynie odmianę ogólniejszego pojęcia windykacji długów, niezależnie od sposobu, w jaki jest realizowany. Z orzeczenia tego wynika, że faktoring właściwy to usługa polegająca na uwolnieniu klienta z konieczności egzekwowania należności, a także od ponoszenia ryzyka związanego z niespłaceniem należności.

Natomiast w wyroku z 28 października 2010 r. w sprawie C-175/09 Commissioners for Her Majesty’s Revenue and Customs przeciwko AXA UK plc. znajdują się następujące uwagi:

Mając na uwadze, że w pojęciu usług ściągania długów i faktoringu mieści się m.in. nabywanie wierzytelności w celu ich dochodzenia we własnym zakresie lub uzyskania korzyści ekonomicznych wynikających z ich późniejszej spłaty przez dłużników, a także uwzględniając, że w analizowanej sprawie w związku z przeniesieniem na rzecz B. Wierzytelności wynikających z umów leasingu oraz umów pożyczek nastąpi przejęcie przez B. pełnego ryzyka ekonomicznego związanego z ich spłatą, należy uznać, że spełnione zostaną przesłanki określone w art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy.

Jak wynika z opisu sprawy, cesja wierzytelności będzie dokonywana w formule bez regresu (non-recourse), co oznacza, że po zapłacie ceny nabycia B. przejmie na siebie ryzyko niewypłacalności Korzystających oraz pożyczkobiorców. W przypadku braku spłaty wierzytelności B. nie będzie uprawniony do żądania od Spółki zwrotu ceny nabycia wierzytelności. Jednocześnie wraz z wierzytelnościami na B. przejdą związane z nimi zabezpieczenia, umożliwiające dochodzenie należności od dłużników. Tym samym ciężar ekonomiczny oraz ryzyko związane z wyegzekwowaniem wierzytelności zostaną przeniesione ze Spółki na B.

W konsekwencji należy uznać, że B. świadczyć będzie na rzecz Spółki usługę polegającą na przejęciu wierzytelności wraz z ryzykiem ich niewypłacalności, skutkującą uwolnieniem Spółki od ciężaru oczekiwania na ich spłatę oraz od ryzyka związanego z ich ewentualną nieściągalnością. Okoliczność ta wpisuje się w zakres usług ściągania długów, w tym faktoringu, o których mowa w art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy.

Bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje fakt, że bieżąca obsługa wierzytelności, w tym monitorowanie płatności czy podejmowanie określonych czynności wobec Korzystających, będzie wykonywana przez Spółkę jako Servicera. Decydujące znaczenie ma bowiem ekonomiczny charakter transakcji, w ramach której B. przejmuje wierzytelności wraz z ryzykiem ich spłaty, a Spółka uzyskuje natychmiastowe finansowanie swojej działalności. Skoro zatem efektem transakcji jest przejęcie przez B. ciężaru i ryzyka związanego z dochodzeniem wierzytelności, czynności te należy kwalifikować jako usługi wyłączone ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 15 pkt 1 ustawy.

Tym samym brak jest podstaw do zastosowania zwolnienia od podatku VAT przewidzianego w art. 43 ust. 1 pkt 40 ustawy do usług świadczonych przez B. na rzecz Spółki.

Zatem czynności wykonywane przez Cesjonariusza nie korzystają/nie będą korzystały ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy, lecz podlegają/będą podlegały opodatkowaniu podatkiem VAT przy zastosowaniu właściwej stawki.

Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 1 jest nieprawidłowe.

Mają Państwo również wątpliwości dotyczące ustalenia, czy Cedentowi przysługiwać będzie prawo do odliczenia VAT naliczonego na podstawie faktury otrzymanej od Cesjonariusza.

Na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 86 ust. 2 pkt 1 ustawy:

Z powołanych przepisów wynika, że prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przysługuje wówczas, gdy zostaną spełnione określone warunki, tzn. odliczenia tego dokonuje zarejestrowany, czynny podatnik podatku od towarów i usług oraz gdy towary i usługi, z których nabyciem podatek został naliczony, są wykorzystywane do wykonywania czynności opodatkowanych. Warunkiem umożliwiającym podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia podatku naliczonego, jest związek zakupów z wykonywanymi czynnościami opodatkowanymi.

Ustawodawca stworzył podatnikowi prawo do odliczenia podatku naliczonego w całości lub w części, pod warunkiem spełnienia przez niego zarówno przesłanek pozytywnych, wynikających z art. 86 ust. 1 ustawy oraz niezaistnienia przesłanek negatywnych, określonych w art. 88 ustawy. Przepis ten określa listę wyjątków, które pozbawiają podatnika prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Jedno z takich ograniczeń zostało wskazane w art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy, zgodnie z którym:

Oznacza to, że podatnik nie może skorzystać z prawa do odliczenia w odniesieniu do podatku, który jest należny wyłącznie z tego względu, że został wykazany na fakturze w sytuacji, gdy transakcja nie podlega opodatkowaniu albo jest zwolniona od podatku.

Na mocy art. 88 ust. 4 ustawy:

Zgodnie z ww. regulacją, z prawa do odliczenia podatku skorzystać mogą wyłącznie podatnicy, którzy są zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni.

W przypadku wykonywania w ramach działalności gospodarczej czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług oraz zwolnionych z opodatkowania tym podatkiem, należy mieć na uwadze uregulowania zawarte w art. 90 ustawy, które stanowią uzupełnienie regulacji art. 86 ustawy.

Zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy:

Stosownie do art. 90 ust. 2 ustawy:

W myśl art. 90 ust. 3 ustawy:

Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy, występuje obowiązek wyodrębnienia podatku naliczonego związanego z czynnościami, w stosunku do których przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego oraz kwot podatku naliczonego związanego z czynnościami, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje.

Co ważne, przepisy dotyczące zasad odliczania częściowego, zawarte w art. 90 ustawy, znajdują zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do czynności wykonywanych w ramach działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy. Zatem dotyczą czynności podlegających opodatkowaniu (opodatkowanych i zwolnionych).

Jak wynika z powołanych powyżej przepisów prawa, odliczenie podatku naliczonego na zasadach określonych w art. 86 ust. 1 ustawy uwarunkowane jest tym, aby nabywane towary i usługi były wykorzystywane przez podatnika podatku VAT w ramach działalności gospodarczej do wykonywania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług.

Podatnik w celu odliczenia podatku naliczonego, w pierwszej kolejności ma obowiązek odrębnego określenia, z jakim rodzajem działalności będzie związany podatek wynikający z otrzymanych faktur zakupu, czyli dokonania tzw. bezpośredniej alokacji. Jeżeli takie wyodrębnienie jest możliwe, podatnikowi, na podstawie art. 86 ust. 1 ustawy przysługuje pełne prawo do odliczenia podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych z czynnościami opodatkowanymi wykonywanymi w ramach działalności gospodarczej, brak jest natomiast takiego prawa w stosunku do podatku naliczonego związanego z zakupem towarów i usług wykorzystywanych do wykonywania czynności niepodlegających temu podatkowi oraz zwolnionych z opodatkowania. Natomiast w sytuacji, gdy nie jest możliwe wyodrębnienie całości lub części kwot podatku związanego z czynnościami, w stosunku do których przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego oraz kwot podatku naliczonego związanego z czynnościami, w związku z którymi takie prawo nie przysługuje, podatnik jest obowiązany do proporcjonalnego rozliczenia podatku naliczonego, zgodnie z art. 90 ust. 2 i nast. ustawy.

W analizowanej sprawie – jak wskazano w odpowiedzi na pytanie nr 1 – czynności wykonywane przez Cesjonariusza nie korzystają/nie będą korzystały ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 38 lub pkt 40 ustawy, lecz podlegają/będą podlegały opodatkowaniu podatkiem VAT przy zastosowaniu właściwej stawki.

Jednocześnie z opisu sprawy wynika, że Spółka jest zarejestrowana jako czynny podatnik podatku od towarów i usług. Ponadto, jak Państwo wskazali, usługa świadczona przez Cesjonariusza będzie wykorzystywana jednocześnie do czynności opodatkowanych (sprzedaż usług leasingu, sprzedaż przedmiotów leasingu) oraz do czynności zwolnionych (udzielanie pożyczek), a także do utrzymania kosztów ogólnych Spółki związanych z całością jej działalności. W związku z tym, że środki pozyskane od Cesjonariusza są wykorzystywane na potrzeby całej działalności gospodarczej Spółki obejmującej zarówno czynności opodatkowane (leasing, sprzedaż przedmiotów leasingu), jak i czynności zwolnione (pożyczki), a także koszty ogólne bieżącej działalności - wyodrębnienie kwoty podatku naliczonego z faktury Cesjonariusza związanej wyłącznie z czynnościami opodatkowanymi nie jest możliwe. Pieniądze pozyskane przez Spółkę z różnych źródeł, w tym z cesji wierzytelności do Cesjonariusza, mają charakter zamienny i służą całej działalności Spółki, bez możliwości ich indywidualnego przyporządkowania do konkretnych strumieni sprzedaży.

W analizowanej sprawie, mając na uwadze powołane przepisy prawa, należy stwierdzić, że z uwagi na fakt, że – jak wynika z okoliczności sprawy – usługa świadczona przez Cesjonariusza będzie wykorzystywana przez Spółkę w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zarówno do czynności opodatkowanych, jak i do czynności zwolnionych od podatku, i Spółka nie ma/nie będzie miała możliwości odrębnego określenia kwot podatku naliczonego związanych z czynnościami, w stosunku do których przysługuje prawo do obniżenia kwoty podatku należnego, Spółce przysługuje/będzie przysługiwało prawo do odliczenia podatku naliczonego, jednak jest/będzie to prawo do odliczenia wg proporcji ustalonej zgodnie z art. 90 ust. 2 i następne ustawy.

Zatem Spółce przysługuje/będzie przysługiwało prawo do częściowego odliczenia podatku naliczonego z faktury otrzymanej od Cesjonariusza przy zastosowaniu proporcji sprzedaży, o której mowa w art. 90 ustawy. Prawo do odliczenia przysługuje/będzie przysługiwało Spółce pod warunkiem niewystąpienia przesłanek negatywnych wymienionych w art. 88 ustawy.

Państwa stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest prawidłowe.

Dodatkowe informacje

Informacja o zakresie rozstrzygnięcia

Interpretacja dotyczy:

‒    stanu faktycznego, który Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązywał w dacie zaistnienia zdarzenia, oraz

‒    zdarzenia przyszłego, które Państwo przedstawili i stanu prawnego, który obowiązuje w dniu wydania interpretacji.

Odnosząc się do powołanych przez Państwa interpretacji indywidualnych należy zauważyć, że interpretacje wydawane są w indywidualnych sprawach podatników w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy prawa i stan faktyczny/zdarzenie przyszłe przedstawiony/przedstawione przez danego podatnika. Interpretacje nie stanowią źródła powszechnie obowiązującego prawa, więc zawartego w nich stanowiska organu podatkowego nie można wprost przenosić na grunt innej sprawy. Interpretacje wskazane przez Państwa są rozstrzygnięciami odnoszącymi się do indywidualnych spraw przedstawionych przez wnioskodawców i nie rozciągają swojego oddziaływania na inne, choćby podobne lub zbieżne sprawy. Każdą sprawę jestem zobowiązany rozpatrywać indywidualnie.

W odniesieniu do powołanych przez Państwa wyroków sądów administracyjnych wskazuję, że wyroki sądów administracyjnych są rozstrzygnięciami odnoszącymi się do indywidualnych spraw i co do zasady wiążą one strony postępowania w tych konkretnych, indywidualnych sprawach, nie rozciągając swojego oddziaływania na inne, choćby podobne lub zbieżne sprawy.

Zatem powołane przez Państwa orzecznictwo potraktowałem jako element argumentacji strony, nie miały one natomiast mocy wiążącej w analizowanej sprawie.

Pouczenie o funkcji ochronnej interpretacji

• Funkcję ochronną interpretacji indywidualnych określają przepisy art. 14k-14nb ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 622 ze zm.). Interpretacja będzie mogła pełnić funkcję ochronną, jeśli Państwa sytuacja będzie zgodna (tożsama) z opisem stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego. Z funkcji ochronnej będą mogli skorzystać Ci z Państwa, którzy zastosują się do interpretacji.
• Zgodnie z art. 14na § 1 Ordynacji podatkowej:

• Zgodnie z art. 14na § 2 Ordynacji podatkowej:

Pouczenie o prawie do wniesienia skargi na interpretację przez Zainteresowanego, który jest stroną postępowania

A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (Zainteresowany będący stroną postępowania – art. 14r § 2 Ordynacji podatkowej) ma prawo do zaskarżenia tej interpretacji indywidualnej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w (…). Zasady zaskarżania interpretacji indywidualnych reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej jako „PPSA”).

Skargę do Sądu wnosi się za pośrednictwem Dyrektora KIS (art. 54 § 1 PPSA). Skargę należy wnieść w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia interpretacji indywidualnej (art. 53 § 1 PPSA):

• w formie papierowej, w dwóch egzemplarzach (oryginał i odpis) na adres: Krajowa Informacja Skarbowa, ul. Warszawska 5, 43-300 Bielsko-Biała (art. 47 § 1 PPSA), albo
• w formie dokumentu elektronicznego, w jednym egzemplarzu (bez odpisu), na adres Krajowej Informacji Skarbowej na platformie ePUAP: /KIS/wnioski albo /KIS/SkrytkaESP (art. 47 § 3 i art. 54 § 1a PPSA).

Skarga na interpretację indywidualną może opierać się wyłącznie na zarzucie naruszenia przepisów postępowania, dopuszczeniu się błędu wykładni lub niewłaściwej oceny co do zastosowania przepisu prawa materialnego. Sąd jest związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 57a PPSA).

Podstawa prawna dla wydania interpretacji

Podstawą prawną dla wydania tej interpretacji jest art. 13 § 2a, art. 14b § 1 i art. 14r Ordynacji podatkowej.